Phó Thủ tướng Chính phủ Hồ Quốc Dũng thay mặt Chính phủ ký ban hành Nghị định số 372/2026/NĐ-CP quy định về hoạt động định danh, xác thực, truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa. Nghị định có hiệu lực thi hành từ ngày 1/1/2027, tạo cơ sở pháp lý cho việc triển khai thống nhất hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc trên môi trường số.

Theo Nghị định, hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa thông qua Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được thực hiện theo lô, mẻ sản xuất, kinh doanh hoặc đến từng đơn vị sản phẩm, hàng hóa, căn cứ vào mức độ rủi ro.

Đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao, việc định danh, xác thực dữ liệu chủ về sản phẩm, hàng hóa và truy xuất nguồn gốc được thực hiện bắt buộc. Danh mục, lộ trình, phương thức thực hiện và các sự kiện trọng yếu do bộ quản lý ngành, lĩnh vực xác định, quyết định theo thẩm quyền, bảo đảm phù hợp với năng lực của doanh nghiệp và đặc thù từng ngành hàng.

Trong khi đó, đối với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, việc định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được khuyến khích thực hiện tự nguyện.

Đối với hàng hóa xuất khẩu, hoạt động định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc được thực hiện theo nguyên tắc tự nguyện, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác. Nhà nước khuyến khích tổ chức, cá nhân chủ động áp dụng nhằm đáp ứng yêu cầu của nước nhập khẩu, thị trường xuất khẩu và hoạt động thương mại quốc tế.

Nghị định cũng quy định rõ một số nhóm hàng hóa không thuộc phạm vi áp dụng, gồm hàng hóa tạm nhập tái xuất, quá cảnh, chuyển khẩu, trung chuyển và hàng hóa nhập khẩu gửi kho ngoại quan để xuất khẩu sang nước thứ ba. Sản phẩm, hàng hóa thuộc lĩnh vực quốc phòng, an ninh, cơ yếu có yêu cầu bảo mật về nguồn gốc, xuất xứ cũng không thuộc diện áp dụng bắt buộc.

Truy xuất nguồn gốc gắn với mã UID và chứng chỉ số

Một điểm đáng chú ý của Nghị định là hoạt động truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa được thực hiện trên môi trường số thông qua mã UID trên Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc.

Việc truy xuất phải được ghi nhận thông qua việc khởi tạo các chứng chỉ số qua mã UID, qua đó góp phần bảo đảm tính toàn vẹn của dữ liệu, khả năng xác minh và truy vết độc lập đối với sản phẩm, hàng hóa trong chuỗi cung ứng.

Chứng chỉ số được khởi tạo đối với các sự kiện trọng yếu trong quá trình sản xuất, nhập khẩu, xuất khẩu, lưu thông và tiêu dùng. Trong đó có các sự kiện như xuất hóa đơn và ghi nhận thời điểm cơ quan hải quan quyết định thông quan.

Tổ chức, cá nhân chịu trách nhiệm đối với từng sự kiện trọng yếu trong chuỗi cung ứng có trách nhiệm bảo đảm khởi tạo chứng chỉ số tương ứng thông qua mã UID của sản phẩm, hàng hóa, trừ trường hợp dữ liệu đã được đồng bộ về Cơ sở dữ liệu quốc gia về sản phẩm, hàng hóa.

Quy định này đặt yêu cầu tăng cường tính liên thông và khả năng kiểm chứng dữ liệu trong toàn bộ chuỗi cung ứng, từ sản xuất, nhập khẩu đến lưu thông và tiêu dùng. Đồng thời, việc gắn dữ liệu với mã định danh thống nhất tạo điều kiện để các chủ thể có thể xác định, kiểm tra và truy xuất thông tin liên quan đến sản phẩm, hàng hóa khi cần thiết.

Số hóa chứng nhận chất lượng, xuất xứ, hợp chuẩn, hợp quy

Nghị định quy định các chứng nhận chất lượng, giấy chứng nhận xuất xứ, chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn và các giấy tờ khác gắn với sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro cao phải được số hóa, xác thực, kết nối và đồng bộ với Nền tảng quốc gia theo lộ trình và tiêu chuẩn dữ liệu do cơ quan có thẩm quyền quy định.

Đối với các giấy tờ liên quan đến sản phẩm, hàng hóa có mức độ rủi ro trung bình và thấp, việc số hóa được khuyến khích thực hiện.

Đáng chú ý, các chứng chỉ số về chứng nhận chất lượng, xuất xứ, hợp quy, hợp chuẩn và các giấy tờ khác gắn với sản phẩm, hàng hóa đã được khởi tạo trên Nền tảng quốc gia có giá trị sử dụng như bản chính.

Để bảo đảm triển khai thống nhất, các bộ quản lý ngành, lĩnh vực có trách nhiệm tổ chức khởi tạo hoặc chỉ đạo, yêu cầu và bảo đảm các tổ chức, đơn vị có thẩm quyền cấp chứng nhận chất lượng sản phẩm, hàng hóa; giấy chứng nhận xuất xứ hàng hóa; chứng nhận hợp quy, hợp chuẩn và các giấy tờ khác gắn với sản phẩm, hàng hóa thực hiện việc khởi tạo chứng chỉ số tương ứng.

Các cơ quan này đồng thời phải bảo đảm kết nối, liên thông dữ liệu với Nền tảng quốc gia về định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc sản phẩm, hàng hóa; tổng hợp, ban hành danh mục các loại giấy tờ, chứng nhận gắn với sản phẩm, hàng hóa thuộc phạm vi quản lý phải thực hiện khởi tạo chứng chỉ số và lộ trình thực hiện. Danh mục sẽ được cập nhật, điều chỉnh khi có thay đổi theo quy định của pháp luật.

Với việc xác lập cơ chế định danh, xác thực và truy xuất nguồn gốc trên nền tảng số, Nghị định số 372/2026/NĐ-CP được kỳ vọng tạo cơ sở để tăng khả năng kiểm soát thông tin sản phẩm, hàng hóa, nâng cao tính minh bạch của chuỗi cung ứng, đồng thời thúc đẩy số hóa các hồ sơ, chứng nhận liên quan đến chất lượng, xuất xứ, hợp chuẩn và hợp quy.