Bộ Xây dựng đang lấy ý kiến góp ý dự thảo Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về cơ sở bảo hành, bảo dưỡng xe cơ giới, dự kiến thay thế QCVN 121:2024. Dự thảo được xây dựng theo hướng cụ thể hóa các yêu cầu kỹ thuật đối với từng loại phương tiện, qua đó nâng cao chất lượng hoạt động bảo hành, bảo dưỡng và sửa chữa xe cơ giới.

Theo dự thảo, các khu vực như mặt bằng tổng thể, nhà xưởng, khu vực tiếp nhận, bàn giao, bảo hành - bảo dưỡng, thân vỏ, sơn, kiểm tra xuất xưởng, nhà điều hành và kho phụ tùng phải đáp ứng yêu cầu về số lượng, kích thước tối thiểu của từng vị trí làm việc, phù hợp với từng loại phương tiện.

Danh mục dụng cụ, trang thiết bị tối thiểu cũng được quy định cụ thể theo từng loại xe, gồm cầu nâng, bàn nâng, hầm kiểm tra, thiết bị thu hồi và bơm dầu, thiết bị bơm mỡ, dụng cụ chuyên dùng, đồng hồ đo điện, thiết bị sạc ắc quy, thiết bị kiểm tra hệ thống nhiên liệu, thiết bị điều hòa, thiết bị chẩn đoán, thiết bị đo độ chụm, máy nén khí cùng các thiết bị phục vụ công việc thân vỏ và sơn.

Đối với thiết bị kiểm tra xuất xưởng, cơ sở phải có thiết bị kiểm tra độ trượt ngang, góc đặt bánh xe, góc quay lái, lực phanh, đèn chiếu sáng phía trước và khí thải phù hợp với loại xe được bảo hành, bảo dưỡng. Các cơ sở cũng phải đáp ứng yêu cầu về thiết bị kiểm tra và phân tích khí thải động cơ cưỡng bức.

Riêng cơ sở bảo hành, bảo dưỡng mô tô, xe gắn máy được miễn một số yêu cầu về thiết bị kiểm tra xuất xưởng, song vẫn phải trang bị thiết bị kiểm tra khí thải.

Theo Cục Đăng kiểm Việt Nam, cơ quan chủ trì soạn thảo, việc ban hành quy chuẩn mới nhằm chuẩn hóa cơ sở bảo hành, bảo dưỡng các loại xe cơ giới, góp phần nâng cao chất lượng dịch vụ và bảo đảm chất lượng phương tiện sau bảo hành, bảo dưỡng, sửa chữa. Qua đó, các lỗi kỹ thuật có thể được hạn chế, góp phần nâng cao an toàn phương tiện khi tham gia giao thông.

Một trong những nội dung đáng chú ý của dự thảo là yêu cầu các cơ sở phải thực hiện thủ tục công bố hợp quy. Đây là yêu cầu mới, có thể tạo thêm áp lực đối với các cơ sở, đặc biệt là các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng mô tô, xe gắn máy tại khu vực nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới và hải đảo.

Việc phát sinh thêm thủ tục sẽ đòi hỏi các cơ sở phải bố trí thêm thời gian, nhân lực và nguồn lực. Trong khi đó, cơ quan quản lý và các tổ chức đánh giá sự phù hợp cũng phải chuẩn bị năng lực để đáp ứng khối lượng công việc lớn.

Thống kê sơ bộ cho thấy cả nước hiện có hơn 600 cơ sở bảo hành, bảo dưỡng ô tô và khoảng 2.000 cơ sở bảo hành, bảo dưỡng mô tô, xe gắn máy được các doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe công bố. Trong đó, Honda có gần 800 cơ sở, Yamaha khoảng 550 cơ sở và VMEP khoảng 275 cơ sở. Con số này chưa bao gồm các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng rơ-moóc, sơ-mi rơ-moóc và xe bốn bánh có gắn động cơ.

Với khoảng 2.600 cơ sở hiện có, khối lượng công việc để đánh giá, chứng nhận và thực hiện công bố hợp quy là rất lớn. Nếu chỉ tính thời gian đánh giá và chứng nhận ở mức một ngày cho mỗi cơ sở, tổng thời gian đã tương đương khoảng 2.600 ngày làm việc.

Trong điều kiện một năm có khoảng 300 ngày làm việc và công suất thực hiện đạt 8-9 cơ sở/ngày, việc hoàn thành số lượng hiện có đã cần khoảng một năm. Tuy nhiên, nếu tính cả thời gian di chuyển, khắc phục các vấn đề phát sinh, thời gian dự phòng cho hoạt động cung cấp dịch vụ công và thực hiện thủ tục công bố hợp quy, thời gian thực tế cho mỗi cơ sở có thể lên tới 3-5 ngày làm việc hoặc lâu hơn.

Khi đó, với công suất 8-9 cơ sở/ngày, quá trình công bố hợp quy cho toàn bộ số cơ sở hiện có có thể kéo dài 3-5 năm hoặc lâu hơn, chưa kể số lượng cơ sở mới phát sinh và các cơ sở thuộc nhóm phương tiện khác.

Khó khăn còn nằm ở năng lực của hệ thống đánh giá sự phù hợp. Hiện gần như chưa có tổ chức chứng nhận sự phù hợp được đăng ký và xác nhận lĩnh vực hoạt động chứng nhận đối với cơ sở bảo hành, bảo dưỡng xe cơ giới. Số lượng tổ chức được Bộ Xây dựng xác nhận còn hạn chế.

Trong khi đó, các cơ quan chuyên môn tại địa phương hoặc cơ quan được giao tiếp nhận hồ sơ công bố hợp quy cũng cần chuẩn bị nhân lực, cơ sở vật chất và điều kiện kỹ thuật để triển khai.

Trước những khó khăn trên, Cục Đăng kiểm Việt Nam kiến nghị xây dựng lộ trình áp dụng đối với các cơ sở đang hoạt động. Theo đó, các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng ô tô đã được doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu ô tô công bố trước ngày Quy chuẩn có hiệu lực được đề xuất đáp ứng các yêu cầu của Quy chuẩn từ ngày 1/1/2028.

Đối với cơ sở bảo hành, bảo dưỡng mô tô, xe gắn máy đã thực hiện bảo hành, bảo dưỡng theo ủy quyền, chỉ định hoặc công bố của doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe trước ngày Quy chuẩn có hiệu lực, Cục Đăng kiểm Việt Nam đề xuất áp dụng các yêu cầu của Quy chuẩn từ ngày 1/1/2027.

Việc đề xuất lùi thời điểm bắt buộc thực hiện nhằm tạo thời gian để các cơ sở bảo hành, bảo dưỡng chuẩn bị mặt bằng, thiết bị, nhân lực và hoàn thiện các yêu cầu kỹ thuật. Đồng thời, cơ quan quản lý, tổ chức đánh giá sự phù hợp và cơ quan tiếp nhận hồ sơ có thêm thời gian xây dựng năng lực, quy trình và hạ tầng phục vụ triển khai.

Việc sửa đổi QCVN 121:2024 theo hướng nâng cao yêu cầu kỹ thuật được kỳ vọng góp phần chuẩn hóa chất lượng dịch vụ bảo hành, bảo dưỡng, hạn chế lỗi kỹ thuật và nâng cao an toàn phương tiện. Tuy nhiên, để quy chuẩn khi ban hành vừa bảo đảm mục tiêu quản lý chất lượng, vừa khả thi trong thực tế, lộ trình áp dụng và năng lực của toàn bộ hệ thống đánh giá sự phù hợp cần được xem xét đồng bộ, nhất là đối với các cơ sở quy mô nhỏ và phân bố rộng khắp cả nước.