Dự thảo sửa đổi Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng đề xuất làm rõ cơ chế thu thập, sử dụng dữ liệu cá nhân, nhằm tăng quyền tự quyết và minh bạch trong giao dịch số.

Minh bạch hoá việc thu thập dữ liệu

Trong bối cảnh thương mại điện tử và kinh tế số phát triển mạnh, dữ liệu cá nhân của người tiêu dùng ngày càng trở thành tài sản có giá trị. Tuy nhiên, thực tiễn thi hành Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng năm 2023 cho thấy vẫn tồn tại không ít khoảng trống trong quy định liên quan đến khái niệm thông tin, phạm vi thu thập, mục đích sử dụng cũng như cơ chế thể hiện sự đồng ý của chủ thể dữ liệu.

Theo đánh giá của Ủy ban Cạnh tranh Quốc gia, việc triển khai các quy định bảo vệ thông tin người tiêu dùng còn thiếu sự thống nhất giữa các doanh nghiệp và cơ quan thực thi. Không ít doanh nghiệp vẫn thực hiện việc thu thập thông tin mang tính hình thức, chưa minh bạch về mục đích sử dụng hoặc phạm vi lưu trữ, chia sẻ dữ liệu. Điều này khiến người tiêu dùng khó kiểm soát thông tin cá nhân của mình trong các giao dịch trực tuyến.

Các hành vi lừa đảo, gian lận trên môi trường thương mại điện tử cũng góp phần làm gia tăng khiếu nại liên quan đến việc bị lộ thông tin cá nhân, bị sử dụng dữ liệu trái mục đích hoặc bị theo dõi hành vi tiêu dùng để quảng cáo, tiếp thị không mong muốn. Trong khi đó, nhiều người tiêu dùng chưa được trang bị đầy đủ kiến thức về quyền dữ liệu cá nhân, dẫn đến việc vô tình cung cấp thông tin nhạy cảm mà không hiểu rõ hậu quả.

Trước thực tế này, tại Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thương mại, Luật Cạnh tranh, Luật Quản lý ngoại thương, Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, Bộ Công Thương đã đề xuất bổ sung nội dung về mục đích thu thập, sử dụng thông tin vào khoản 2 Điều 17 Luật Bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng. Theo đó, tổ chức, cá nhân kinh doanh phải thiết lập phương thức rõ ràng để người tiêu dùng lựa chọn phạm vi và mục đích cung cấp dữ liệu, đồng thời bày tỏ sự đồng ý hoặc không đồng ý một cách minh bạch.

Quy định này được xem là bước tiến quan trọng nhằm khắc phục tình trạng “đồng ý mặc định” khiến người tiêu dùng buộc phải chấp nhận các điều khoản thu thập dữ liệu dài và khó hiểu nếu muốn sử dụng dịch vụ. Việc trao quyền lựa chọn cụ thể giúp người tiêu dùng chủ động hơn trong việc quyết định dữ liệu nào được chia sẻ, chia sẻ cho mục đích gì và trong thời gian bao lâu.

Cần có quy định mới về hoạt động thu thập dữ liệu trong môi trường thương mại số để bảo đảm quyền tự quyết của người tiêu dùng đối với thông tin cá nhân. Ảnh minh hoạ

Trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Vũ Văn Trung, Phó Chủ tịch Hiệp hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam nhận định, điểm mới này mang ý nghĩa đặc biệt trong bối cảnh thương mại số bùng nổ. Theo ông, khi các nền tảng số ngày càng ứng dụng trí tuệ nhân tạo, phân tích dữ liệu lớn để cá nhân hoá dịch vụ, nguy cơ lạm dụng dữ liệu cá nhân cũng gia tăng nếu không có cơ chế pháp lý đủ mạnh.

Ông Trung phân tích, việc yêu cầu doanh nghiệp minh bạch mục đích và phạm vi thu thập dữ liệu không chỉ giúp bảo vệ quyền riêng tư mà còn góp phần xây dựng niềm tin thị trường.

“Người tiêu dùng chỉ sẵn sàng tham gia sâu vào thương mại số khi họ cảm thấy an toàn về dữ liệu cá nhân. Niềm tin này chính là yếu tố nền tảng thúc đẩy tăng trưởng bền vững của kinh tế số”, ông nhấn mạnh.

Ngoài ra, quy định mới còn tạo áp lực buộc doanh nghiệp phải đầu tư vào hệ thống quản trị dữ liệu, nâng cao trách nhiệm giải trình khi xảy ra sự cố rò rỉ thông tin. Điều này phù hợp với xu hướng quản lý dữ liệu cá nhân trên thế giới, nơi quyền tự quyết thông tin được xem là quyền cơ bản của người tiêu dùng trong nền kinh tế số.

Hoàn thiện khung pháp lý, tăng trách nhiệm doanh nghiệp

Dưới góc độ pháp lý, trao đổi với phóng viên Báo Công Thương, ông Nguyễn Tuấn Linh, đại diện Công ty Luật BMVN cho rằng, việc sửa đổi quy định về bảo vệ thông tin người tiêu dùng sẽ góp phần đồng bộ hệ thống pháp luật liên quan đến dữ liệu cá nhân, thương mại điện tử và an toàn thông tin mạng.

Theo ông Linh, trước đây, nhiều quy định còn mang tính nguyên tắc chung, dẫn đến cách hiểu và áp dụng khác nhau giữa các doanh nghiệp. Điều này khiến việc xử lý vi phạm gặp khó khăn, đồng thời tạo ra khoảng trống pháp lý mà các hành vi lạm dụng dữ liệu có thể lợi dụng.

Quy định mới yêu cầu doanh nghiệp thiết lập cơ chế để người tiêu dùng thể hiện sự đồng ý rõ ràng sẽ giúp giảm tranh chấp phát sinh trong giao dịch số. Khi mục đích thu thập và sử dụng dữ liệu được công khai minh bạch, người tiêu dùng có thể dễ dàng đối chiếu và khiếu nại nếu quyền lợi bị xâm phạm.

Ông Linh cũng cho rằng, sửa đổi luật không chỉ nhằm bảo vệ người tiêu dùng mà còn tạo môi trường cạnh tranh lành mạnh cho doanh nghiệp. Những doanh nghiệp tuân thủ tốt quy định bảo mật dữ liệu sẽ có lợi thế về uy tín thương hiệu và khả năng thu hút khách hàng trong dài hạn.

“Tuy nhiên, để quy định đi vào cuộc sống, cần tăng cường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của cả doanh nghiệp và người tiêu dùng. Bên cạnh đó, cơ quan quản lý cần xây dựng hướng dẫn chi tiết về tiêu chuẩn bảo mật dữ liệu, cơ chế kiểm tra, giám sát cũng như chế tài xử phạt đủ sức răn đe”, ông Linh cho hay.

Theo các chuyên gia, trong dài hạn, việc hoàn thiện quy định bảo vệ thông tin người tiêu dùng được kỳ vọng sẽ góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của thương mại điện tử, tạo nền tảng cho kinh tế số Việt Nam tăng trưởng mạnh mẽ. Khi dữ liệu cá nhân được quản lý minh bạch và an toàn, người tiêu dùng sẽ tự tin hơn trong giao dịch trực tuyến. Qua đó, mở rộng quy mô thị trường và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia
 

Nguồn: Báo Công thương

Link gốc: https://congthuong.vn/bao-dam-quyen-tu-quyet-cua-nguoi-tieu-dung-doi-voi-du-lieu-ca-nhan-447529.html