Bộ Công Thương hiện đang lấy ý kiến góp ý đối với Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh, hướng đến thiết lập khung pháp lý đầy đủ, đồng bộ, chuyên biệt cho giao dịch hàng hóa phái sinh.

Cần thiết phải xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh

Theo Bộ Công Thương, trong bối cảnh thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh ở Việt Nam đang phát triển nhanh chóng, nhu cầu quản trị rủi ro giá cả hàng hóa ngày càng lớn, đặc biệt đối với các mặt hàng xuất nhập khẩu chủ lực như nông sản, năng lượng, kim loại…trong khi Luật Thương mại 2005 và các văn bản quy phạm pháp luật hiện hành có liên quan đang bộc lộ những tồn tại, hạn chế và khoảng trống pháp lý, cần thiết phải xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo đảm thị trường vận hành an toàn, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế.

Theo Bộ Công Thương, cần thiết phải xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm hoàn thiện khung khổ pháp lý, bảo đảm thị trường vận hành an toàn, minh bạch, hiệu quả và phù hợp với thông lệ quốc tế (Ảnh minh họa: Internet)

Việc xây dựng, ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh xuất phát từ những lý do chủ yếu sau:

Thứ nhất, về phạm vi điều chỉnh và tính chất chuyên ngành: Luật Thương mại năm 2005 là đạo luật khung, quy định chung về hoạt động thương mại, trong đó chỉ dành một số điều khoản cho mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa. Các quy định này mang tính nguyên tắc, chưa bao quát đầy đủ đặc thù của giao dịch hàng hóa phái sinh vốn là lĩnh vực có tính chất phức tạp, chuyên sâu, gắn với cơ chế ký quỹ, bù trừ, thanh toán và quản lý rủi ro hệ thống. Việc chỉ sửa đổi, bổ sung trong khuôn khổ Luật Thương mại sẽ khó có thể tạo ra khung pháp lý toàn diện, chi tiết và chuyên biệt, dễ dẫn tới tình trạng chắp vá, thiếu đồng bộ.

Thứ hai, về sự phát triển của thị trường và yêu cầu hội nhập: Giao dịch hàng hóa phái sinh đã và đang phát triển nhanh chóng, trở thành công cụ quản trị rủi ro quan trọng cho doanh nghiệp, nhà đầu tư và nền kinh tế. Nhiều quốc gia đã ban hành luật chuyên biệt điều chỉnh thị trường phái sinh nhằm bảo đảm an toàn, minh bạch, tăng cường quản lý rủi ro và tạo cơ sở pháp lý cho liên thông quốc tế. Nếu tiếp tục duy trì quy định trong khuôn khổ Luật Thương mại 2005, Việt Nam sẽ thiếu hành lang pháp lý tương thích với chuẩn mực quốc tế, hạn chế khả năng kết nối và thu hút nhà đầu tư nước ngoài.

Thứ ba, về mối quan hệ với các luật chuyên ngành khác: Luật Chứng khoán năm 2019, Luật Các tổ chức tín dụng, Luật Phòng chống rửa tiền và các văn bản liên quan đều đã được sửa đổi, bổ sung theo hướng hiện đại, quy định cụ thể về sản phẩm phái sinh tài chính, tổ chức bù trừ, giám sát giao dịch và bảo vệ nhà đầu tư. Trong khi đó, các quy định hiện hành của Luật Thương mại 2005 về giao dịch hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa không còn phù hợp, tạo ra khoảng trống pháp lý và nguy cơ chồng chéo trong quản lý nhà nước. Việc ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh riêng sẽ giúp phân định rõ ràng phạm vi điều chỉnh, cơ quan quản lý và cơ chế phối hợp liên ngành, bảo đảm đồng bộ, thống nhất trong hệ thống pháp luật.

Thứ tư, về yêu cầu quản lý nhà nước: Hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tiềm ẩn rủi ro hệ thống, có thể tác động đến thị trường tài chính - tiền tệ, ảnh hưởng đến an ninh kinh tế quốc gia nếu không có cơ chế quản lý chặt chẽ, kịp thời. Một đạo luật riêng sẽ cho phép thiết kế đầy đủ các công cụ quản lý, giám sát, chế tài xử lý vi phạm, cơ chế giải quyết tranh chấp và quy định về trách nhiệm của các chủ thể tham gia thị trường. Nếu chỉ sửa đổi trong khuôn khổ Luật Thương mại, những cơ chế đặc thù này khó được xây dựng đầy đủ, dẫn đến hiệu quả quản lý không cao.

Thứ năm, hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định và môi trường pháp lý cho hoạt động giao dịch phái sinh hàng hoá là tín chỉ các-bon; sản phẩm văn hóa, nghệ thuật; kim loại quý hiếm, sản phẩm tài chính xanh và các giao dịch mới khác.

Cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh như trên cho thấy việc xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh là một yêu cầu khách quan, cấp thiết, đồng thời là lựa chọn tối ưu (thay vì chỉ sửa đổi, bổ sung Luật Thương mại 2005), đáp ứng yêu cầu phát triển và hội nhập quốc tế của Việt Nam trong giai đoạn hiện nay.

Thiết lập khuôn khổ pháp lý toàn diện, đồng bộ và chuyên sâu cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh ở Việt Nam

Theo Dự thảo, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh dự kiến gồm 12 Chương và khoảng 70-75 Điều. Luật quy định về tổ chức, quản lý, giám sát và hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam; quyền và nghĩa vụ của tổ chức, cá nhân tham gia thị trường; cơ chế phòng ngừa và xử lý rủi ro.

Đối tượng áp dụng gồm tổ chức, cá nhân tham gia giao dịch hàng hóa phái sinh; Sở giao dịch hàng hóa phái sinh; Tổ chức bù trừ; cơ quan quản lý nhà nước và các tổ chức, cá nhân có liên quan.

Về mục đích, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được xây dựng nhằm kịp thời thể chế hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về xây dựng, hoàn thiện đồng bộ thể chế phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa đầy đủ, hiện đại, hội nhập.

Đồng thời, thiết lập một khuôn khổ pháp lý toàn diện, đồng bộ và chuyên sâu cho hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh ở Việt Nam.

Thúc đẩy phát triển thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh theo hướng hiện đại, an toàn, minh bạch, phù hợp với chuẩn mực quốc tế, qua đó góp phần phát triển thị trường hàng hóa, tài chính trong nước và nâng cao vị thế của Việt Nam trên thị trường khu vực và toàn cầu.

Bên cạnh đó, tạo cơ sở pháp lý rõ ràng, minh bạch để quản lý, giám sát hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh, qua đó bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của các chủ thể tham gia; tăng cường niềm tin và thu hút dòng vốn trong và ngoài nước; góp phần bảo đảm an ninh kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế trong bối cảnh hội nhập quốc tế sâu rộng.

Về quan điểm, Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh được xây dựng bám sát, cụ thể hóa các chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước về phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa và hội nhập kinh tế quốc tế.

Bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính đồng bộ, thống nhất với hệ thống pháp luật hiện hành, không có sự xung đột, mâu thuẫn, chồng chéo với các luật khác, đặc biệt là Luật Thương mại, Luật Chứng khoán, Luật Doanh nghiệp, Luật Đầu tư, Luật Các tổ chức tín dụng và Luật Phòng, chống rửa tiền.

Kế thừa có chọn lọc các quy định hiện hành, tiếp thu kinh nghiệm quốc tế, bảo đảm tính khả thi, phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam, đáp ứng yêu cầu hội nhập và tương thích với Điều ước quốc tế liên quan mà Việt Nam là thành viên.

Cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy phát triển thị trường hàng hóa phái sinh với yêu cầu quản lý chặt chẽ, phòng ngừa rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống và quyền lợi của các chủ thể tham gia.

Luật được thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ trong giao dịch và quản lý thị trường, đồng thời có cơ chế giám sát, chế tài nghiêm minh để duy trì kỷ luật, kỷ cương và bảo đảm tính minh bạch của thị trường.
 

Nguồn: Tạp chí Công thương