Ngăn chặn thuốc lá điện tử không chỉ dừng ở xử phạt mà cần sự vào cuộc đồng bộ của các cơ quan quản lý, lực lượng chức năng và cộng đồng nhằm bảo vệ sức khỏe người dân, đặc biệt là thanh thiếu niên.

Ngày 27/1, Bộ Y tế tổ chức hội nghị phổ biến các nghị định của Chính phủ liên quan đến phòng, chống tác hại của thuốc lá và quy định xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực y tế.

Chia sẻ tại hội nghị, ThS Đinh Thị Thu Thủy, Phó Vụ trưởng Vụ Pháp chế cho biết sau khi nghị quyết của Quốc hội có hiệu lực, trong đó quy định cấm sử dụng thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, việc sử dụng các sản phẩm này đã có dấu hiệu giảm.

Theo báo cáo của Bộ Công an, trước đây mỗi năm ghi nhận hơn 100 vụ việc liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trong đó có nhiều vụ chứa chất ma túy, buôn lậu hoặc hàng giả, không rõ nguồn gốc.

Toàn cảnh hội nghị

Tuy nhiên, sau khi lệnh cấm được ban hành, trong năm 2025 chỉ còn 5 vụ việc liên quan đến các sản phẩm này có yếu tố ma túy bị xử lý.

"Hay như tại Bệnh viện Bạch Mai, trước đây mỗi tháng trung tâm tiếp nhận từ 5-6 ca ngộ độc liên quan đến thuốc lá điện tử. Từ khi có lệnh cấm, số ca nhập viện giảm còn khoảng 1–2 ca mỗi tháng. Đây là tín hiệu rất đáng mừng"- bà Thủy dẫn chứng.

Thông tin tại hội nghị, ông Phan Công Hiếu, Vụ Pháp chế - Bộ Y tế cho hay, các quy định mới trong nghị định xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực y tế đã bổ sung chế tài cụ thể đối với hành vi liên quan đến thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng.

Cụ thể, người sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng sẽ bị phạt tiền từ 3-5 triệu đồng. Không chỉ người trực tiếp sử dụng, người chứa chấp, tức cho phép hoặc dung túng người khác sử dụng các sản phẩm này tại địa điểm thuộc quyền sở hữu hoặc quản lý của mình cũng bị phạt từ 5-10 triệu đồng.

Ngăn chặn thuốc lá điện tử: Cần sự vào cuộc đồng bộ của nhiều ngành, nhiều cấp

Ngoài phạt tiền, toàn bộ tang vật vi phạm sẽ bị buộc tiêu hủy nhằm ngăn chặn việc tái sử dụng hoặc quay trở lại thị trường. Để bảo đảm tính răn đe và khả năng thực thi, thẩm quyền xử phạt được mở rộng cho nhiều lực lượng chức năng như UBND các cấp, quản lý thị trường, công an, hải quan, bộ đội biên phòng và cảnh sát biển.

Không dừng lại ở xử phạt hành chính, các hành vi sản xuất, buôn bán, tàng trữ, vận chuyển thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trái phép với số lượng lớn còn có thể bị xử lý hình sự theo quy định về buôn bán hàng cấm.

Theo đó, người vi phạm có thể bị phạt tiền từ 50 triệu đến 1 tỉ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 5 năm, tùy hành vi.

Đại diện Vụ Pháp chế - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch cho thấy, thực tế xử phạt quảng cáo thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và thuốc lá đặc chế trên mạng internet hoặc các nền tảng số vẫn là thách thức lớn do hoạt động quảng cáo thường tinh vi, ẩn dưới hình thức "sản phẩm công nghệ", "phụ kiện lifestyle" và chưa được xử lý đồng bộ trong tất cả nền tảng quảng cáo.

Đại diện Vụ Pháp chế - Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch

Khó kiểm soát, truy quét và xử lý nhanh việc quảng cáo trên nền tảng số do tính xuyên biên giới của internet; cùng đó tình trạng nhập lậu và tiếp thị ngầm sản phẩm cấm vẫn xuất hiện qua mạng xã hội, thương mại điện tử, đòi hỏi tăng cường phối hợp giữa nhiều cơ quan.

Do đó, phía Vụ pháp chế của Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đề xuất cần tiếp tục hoàn thiện khung pháp lý để tăng cường công tác quản lý nhà nước về phòng, chống tác hại của thuốc lá trong đó tiếp tục nghiên cứu bổ sung các tên gọi khách nhau của thuốc lá.

Bộ Y tế cần nghiên cứu, đề xuất cấp có thẩm quyền thiết lập một tổ chức Kiểm tra liên ngành (tổ chức hoạt động có tính thường trực) để tham mưu, tăng cường kiểm tra, giám sát việc sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển, sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng, các loại khí, chất gây nghiện, gây tác hại cho sức khỏe con người; Tiếp tục hoàn thiện mô hình tổ chức kiểm tra chuyên ngành cả về mặt pháp lý cũng như mặt thực tiễn...

Đại diện Tổ chức HealthBridge Canada tại Việt Nam cho rằng kinh nghiệm quốc tế cho thấy, để thực thi hiệu quả lệnh cấm thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng, cần sự kết hợp đồng bộ giữa pháp luật, giáo dục, tư vấn, thực thi và xử phạt nghiêm minh.

Theo đó, cần tăng cường phối hợp liên ngành để ngăn chặn việc nhập lậu qua cửa khẩu, kiểm soát thị trường nội địa, đồng thời đầu tư nguồn lực cho việc phát hiện và gỡ bỏ các hoạt động quảng cáo, mua bán thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng trên môi trường mạng.

Song song đó là đẩy mạnh truyền thông, giáo dục, huy động sự tham gia của gia đình, nhà trường và cộng đồng trong việc giám sát, phát hiện và ngăn chặn trẻ em, thanh thiếu niên tiếp cận và sử dụng các sản phẩm này từ các nguồn bất hợp pháp.

Các chuyên gia cũng kiến nghị tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, bảo đảm sự đồng bộ giữa Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá với Luật Thương mại, Luật Đầu tư, Luật Quảng cáo; xem xét tăng mức xử phạt hành chính và mở rộng xử lý hình sự đối với các hành vi buôn bán hàng cấm nhằm nâng cao tính răn đe.

Nguồn: Tạp chí Chất lượng và Cuộc sống