Rối loạn lo âu không còn là vấn đề của riêng người trưởng thành mà đang ngày càng “trẻ hóa”, len lỏi vào đời sống của thanh thiếu niên và người trẻ. Dưới áp lực học tập, công việc, mạng xã hội và những kỳ vọng vô hình, nhiều người rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài mà không nhận ra. Khi những lo âu tưởng chừng nhỏ bé tích tụ theo thời gian, chúng dần trở thành một “căn bệnh thời đại”, âm thầm ảnh hưởng đến sức khỏe tinh thần và chất lượng cuộc sống.

Ảnh minh họa. (nguồn internet)

Không ồn ào, không biểu hiện rõ rệt như những căn bệnh thực thể, rối loạn lo âu đang âm thầm lan rộng trong giới trẻ – đặc biệt ở những giai đoạn bước ngoặt như cuối cấp THCS, THPT hay những năm đầu đi làm. Áp lực học tập, công việc, tài chính, cùng với sự bủa vây của mạng xã hội đã tạo nên một “ma trận tâm lý” khiến nhiều người trẻ rơi vào trạng thái căng thẳng kéo dài mà không hề nhận ra mình đang mắc bệnh.

Rối loạn lo âu không đơn thuần là cảm giác lo lắng nhất thời. Đây là tình trạng lo sợ quá mức, kéo dài và khó kiểm soát, có thể đi kèm hàng loạt biểu hiện cả về tâm lý lẫn thể chất dẫn tới người bệnh có thể hoảng loạn . Người bệnh dần thu mình, né tránh giao tiếp, dằn vặt bản thân dẫn đến hạn chế các mối quan hệ xã hội, thậm chí xuất hiện suy nghĩ tiêu cực.

Bác sĩ ,chuyên gia tham vấn và trị liệu tâm lýVũ Thị Hương Giang.

Hành trình đi tìm “căn bệnh không tồn tại”

Tại Việt Nam, không hiếm những trường hợp người bệnh đi qua nhiều bệnh viện lớn trước khi được chẩn đoán đúng. Một bệnh nhân nam 27 tuổi chia sẻ với chuyên gia tâm lý Giang Vũ cho biết: Anh vốn là người cầu toàn, đối với anh mọi thứ luôn phải hoàn hảo , bản thân anh là người ít chia sẻ, sau một giai đoạn áp lực công việc kéo dài, anh bắt đầu cảm thấy khó thở, tức ngực có những cơn bồn chồn không yên .

Cảm giác này xuất hiện ngày càng dày đặc, khiến anh tin rằng mình mắc một bệnh lý nghiêm trọng về tim hoặc phổi dẫn đến anh bị căng thẳng kéo dài cơ thể suy nhược mất tập trung và không thể đi làm được nữa .

Trong vòng 6 tháng, người bệnh liên tục thăm khám tại nhiều cơ sở y tế tuyến Trung ương, thực hiện hàng loạt xét nghiệm chuyên sâu: nội soi, đo chức năng hô hấp, chụp CT… Nhưng tất cả kết quả đều bình thường.

Điều đáng nói, sự “bình thường” của kết quả xét nghiệm không làm anh yên tâm, mà ngược lại càng khiến nỗi lo tăng lên và bất an bồn chồn ko ngừng . Người bệnh tin rằng mình đang mắc một căn bệnh nguy hiểm chưa được phát hiện.

Lo âu kéo dài khiến cơ thể phản ứng mạnh hơn: những cơn khó thở tăng dần, kèm theo co quắp tay chân, cứng người. Đỉnh điểm, anh rơi vào trạng thái bi quan, xuất hiện suy nghĩ tiêu cực hoảng loạn không thể kiểm soát . Chỉ khi được chuyển đến điều trị chuyên sâu trong lĩnh vực tâm thần, tình trạng mới dần được kiểm soát.

Theo bác sĩ, chuyên gia tham vấn và trị liệu tâm lý Giang Vũ, đây là biểu hiện điển hình của rối loạn lo âu bệnh tật (Illness Anxiety Disorder – IAD).

“Người bệnh luôn bị ám ảnh bởi ý nghĩ mình mắc bệnh nặng, dù các kết quả kiểm tra hoàn toàn bình thường. Họ không giả vờ, cũng không ‘yếu đuối’ – mà thực sự đang chịu đựng một rối loạn tâm lý phức tạp,” chuyên gia Giang phân tích.

Bác sĩ ,chuyên gia tham vấn và trị liệu tâm lýVũ Thị Hương Giang.

Khi cơ thể “nói thay” tâm lý

Một trong những điểm khiến rối loạn lo âu dễ bị bỏ qua là các triệu chứng cơ thể rất rõ ràng. Người bệnh có thể cảm nhận tim đập nhanh, khó thở, đau đầu,cơn hoảng loạn bồn chồn , đau dạ dày, mất ngủ… như những bệnh lý thực sự.

Theo chuyên gia Giang Vũ, lo âu kéo dài kích hoạt hệ thần kinh tự chủ – hệ thống điều khiển các chức năng sống như nhịp tim, hô hấp. Khi hệ này bị “quá tải”, cơ thể sẽ phát ra tín hiệu cảnh báo.

“Điều nguy hiểm là vòng xoắn bệnh lý: lo âu gây ra triệu chứng cơ thể, triệu chứng lại khiến người bệnh lo âu hơn. Nếu không được can thiệp, vòng xoắn này sẽ ngày càng siết chặt,” bà cho biết.

Một trường hợp khác là nữ kế toán 23 tuổi tại Hà Nội. Ban đầu chỉ là mất ngủ nhẹ, nhưng sau đó xuất hiện hồi hộp, đánh trống ngực, huyết áp tụt , tiền đình , khó tập trung và suy giảm sức khỏe rõ rệt.

Sau khi được thăm khám chuyên sâu, bệnh nhân được chẩn đoán rối loạn lo âu kèm rối loạn thần kinh thực vật. Được chỉ định Phác đồ điều trị kết hợp giữa trị liệu tâm lý và dùng thuốc.

Sau gần 3 tuần, các triệu chứng giảm đáng kể khi được hỗ trợ bằng pp tâm lý PERG và giảm dần thuốc giấc ngủ ổn định hơn, không còn tỉnh giấc giữa đêm, cảm giác hồi hộp và khó thở gần như biến mất. Tuy nhiên, chuyên gia nhấn mạnh việc duy trì điều trị tâm lý là yếu tố quyết định để tránh tái phát.

Vì sao người trẻ dễ mắc?

Không phải ngẫu nhiên rối loạn lo âu ngày càng phổ biến ở người trẻ. Theo phân tích của chuyên gia Giang Vũ, đây là hệ quả của nhiều yếu tố đan xen.

Trước hết là yếu tố sinh học: sự mất cân bằng các chất dẫn truyền thần kinh như serotonin, norepinephrine có thể khiến não bộ phản ứng quá mức với căng thẳng.

Bên cạnh đó là yếu tố tâm lý. Những người có xu hướng cầu toàn, nhạy cảm, hay suy nghĩ hoặc từng trải qua sang chấn tâm lý (như mất người thân, thất bại lớn) thường có nguy cơ cao hơn.

Đặc biệt, môi trường xã hội hiện đại đang trở thành “chất xúc tác” mạnh. Áp lực thi cử, cạnh tranh công việc, nỗi lo tài chính… khiến người trẻ luôn ở trạng thái căng thẳng kéo dài.

Một yếu tố không thể bỏ qua là mạng xã hội. Việc tiếp xúc liên tục với thông tin tiêu cực, tin tức y khoa thiếu kiểm chứng, hoặc những hình ảnh “hoàn hảo” của người khác có thể làm gia tăng cảm giác bất an, tự so sánh và lo âu.

Con số biết nói

Theo Tổ chức Y tế Thế giới, năm 2021 có khoảng 301 triệu người trên toàn cầu mắc rối loạn lo âu, chiếm 4% dân số thế giới.

Tại Việt Nam, thống kê của Bộ Y tế cho thấy mỗi năm có gần 15 triệu người gặp các vấn đề về sức khỏe tâm thần, trong đó rối loạn lo âu và trầm cảm đứng đầu.

Tuy nhiên, điều đáng lo ngại là phần lớn người bệnh không được tiếp cận điều trị. Nhiều nghiên cứu cho thấy có tới 90% người gặp vấn đề tâm thần chưa được hỗ trợ chuyên môn phù hợp.

Trong hệ thống phân loại bệnh quốc tế ICD-10, rối loạn hỗn hợp lo âu và trầm cảm được xếp vào mã F41.2 – một trong những nhóm bệnh phổ biến nhưng dễ bị bỏ sót trong cộng đồng.

Đừng chờ đến khi quá muộn

Theo chuyên gia Giang Vũ, rối loạn lo âu hoàn toàn có thể điều trị hiệu quả nếu được phát hiện sớm. Tuy nhiên, rào cản lớn nhất hiện nay là nhận thức.

“Nhiều người trẻ vẫn cho rằng lo âu là chuyện bình thường, hoặc cố gắng ‘tự vượt qua’. Nhưng khi các triệu chứng kéo dài, ảnh hưởng đến giấc ngủ, công việc, các mối quan hệ… thì đó không còn là trạng thái tâm lý thông thường nữa,” bà nhấn mạnh.

Để phòng tránh, chuyên gia khuyến nghị người trẻ cần chủ động chăm sóc sức khỏe tinh thần như một phần không thể tách rời của cuộc sống:Duy trì lối sống điều độ, ngủ đủ giấc; Tập thể dục thường xuyên để giải tỏa căng thẳng; Hạn chế tiếp xúc thông tin tiêu cực trên mạng xã hội; Học cách chia sẻ cảm xúc với người thân, bạn bè ; Tìm đến chuyên gia tâm lý khi có dấu hiệu kéo dài

Trong bối cảnh xã hội ngày càng nhiều áp lực, việc nhìn nhận đúng và đủ về sức khỏe tâm thần không chỉ là trách nhiệm của cá nhân, mà còn là vấn đề của toàn xã hội.

Rối loạn lo âu không phải là dấu hiệu của sự yếu đuối. Đó là một tình trạng bệnh lý cần được thấu hiểu, điều trị và đồng hành. Và đôi khi, điều quan trọng nhất để bắt đầu hành trình hồi phục, chỉ đơn giản là dám thừa nhận: “Mình đang không ổn.”
 

Nguồn: Tạp chí điện tử Sức khỏe Việt