Ứng dụng công nghệ truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử, hộ chiếu số sản phẩm cùng hệ thống giám sát chất lượng quốc gia được kỳ vọng sẽ giúp minh bạch thông tin, phát hiện sớm thực phẩm kém chất lượng, bảo vệ người tiêu dùng trong dịp Tết.

Thời gian gần đây, nhiều vụ việc liên quan đến an toàn thực phẩm, từ nguồn gốc nguyên liệu đến chất lượng sản phẩm lưu thông trên thị trường nhận được sự quan tâm của người dân, đặc biệt trong các dịp cao điểm tiêu dùng như Tết Nguyên đán.

Trả lời câu hỏi của phóng viên tại Họp báo thường kỳ tháng 1/2026 của Bộ Khoa học và Công nghệ về vai trò của khoa học và công nghệ trong hỗ trợ kiểm soát an toàn thực phẩm, cũng như các giải pháp, công cụ giúp người dân hạn chế rủi ro khi lựa chọn, sử dụng thực phẩm dịp Tết, TS. Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia (Bộ Khoa học và Công nghệ) cho biết, Bộ Khoa học và Công nghệ đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp theo chỉ đạo của Chính phủ nhằm bảo đảm an toàn thực phẩm, chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả trong dịp trước, trong và sau Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026.

TS. Trần Hậu Ngọc, Phó Chủ tịch Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia

Cụ thể, thực hiện Chỉ thị số 36/CT-TTg ngày 31/12/2025 của Thủ tướng Chính phủ về tổ chức Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026 vui tươi, lành mạnh, an toàn, tiết kiệm và ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ Bùi Thanh Sơn,Trưởng Ban Chỉ đạo 389 Quốc gia tại Công văn số 11554/VPCP-V.I ngày 25/11/2025, Bộ Khoa học và Công nghệ đã ban hành Công văn số 7896/BKHCN-VP ngày 23/12/2025 về việc nâng cao hiệu quả công tác chống buôn lậu, gian lận thương mại và hàng giả. Hiện nay, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang tổ chức triển khai thực hiện theo đúng quy định.

Song song với đó, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đang phối hợp triển khai Kế hoạch số 1941/KH-BCĐTƯATTP ngày 23/12/2025 của Ban Chỉ đạo liên ngành Trung ương về an toàn thực phẩm, cử cán bộ tham gia các đoàn kiểm tra liên ngành do Bộ Công Thương và Bộ Y tế chủ trì tại các tỉnh Đắk Lắk, Lâm Đồng, Tuyên Quang, Lào Cai. Hoạt động này nhằm kiểm tra, đánh giá công tác bảo đảm an toàn thực phẩm tại địa phương trong dịp Tết, góp phần bảo vệ sức khỏe người dân, đồng thời bảo đảm môi trường cạnh tranh lành mạnh giữa các cơ sở sản xuất, chế biến, kinh doanh, xuất nhập khẩu thực phẩm.

Theo TS. Trần Hậu Ngọc, công tác quản lý nhà nước về chất lượng sản phẩm, hàng hóa thời gian qua được thực hiện nghiêm túc, chặt chẽ và đạt nhiều kết quả tích cực. Tuy nhiên, trước thực trạng hàng giả, hàng kém chất lượng vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt trên môi trường điện tử, cùng yêu cầu quản lý trong bối cảnh chuyển đổi số mạnh mẽ, Ủy ban Tiêu chuẩn Đo lường Chất lượng Quốc gia đã tham mưu Bộ Khoa học và Công nghệ trình cấp có thẩm quyền thông qua hai luật quan trọng: Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tiêu chuẩn và Quy chuẩn kỹ thuật (Luật số 70/2025/QH15) và Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Chất lượng sản phẩm, hàng hóa (Luật số 78/2025/QH15), cùng có hiệu lực từ ngày 1/1/2026.

Siết an toàn thực phẩm dịp Tết bằng công nghệ và truy xuất nguồn gốc

Các luật này đã bổ sung nhiều công cụ quản lý tiên tiến như: phân loại sản phẩm, hàng hóa theo ba mức độ rủi ro; truy xuất nguồn gốc; nhãn điện tử, hộ chiếu số của sản phẩm; hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia. Việc ứng dụng công nghệ mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử và hộ chiếu số sẽ góp phần minh bạch hóa thông tin, kiểm soát nguồn gốc, quy trình sản xuất, đặc biệt đối với thực phẩm kinh doanh trên môi trường số.

Khi hệ thống giám sát chất lượng sản phẩm, hàng hóa quốc gia được vận hành, hệ thống sẽ cho phép giám sát và phát hiện sớm hàng giả, hàng kém chất lượng, thực phẩm bẩn thông qua việc tích hợp dữ liệu về tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật; kết quả kiểm định, hiệu chuẩn; đánh giá sự phù hợp; cảnh báo rủi ro; phản ánh, khiếu nại của người tiêu dùng và dữ liệu mã số, mã vạch, truy xuất nguồn gốc, nhãn điện tử, hộ chiếu số sản phẩm.

Hiện nay, Bộ Khoa học và Công nghệ đã công bố 1.173 Tiêu chuẩn Việt Nam (TCVN) về thực phẩm còn hiệu lực, trong đó có 16 TCVN về an toàn thực phẩm, 33 TCVN về truy xuất nguồn gốc và 25 TCVN về mã số, mã vạch. Người dân có thể căn cứ vào việc lựa chọn các sản phẩm phù hợp tiêu chuẩn, quy chuẩn kỹ thuật, có công bố hợp chuẩn, hợp quy, thông tin nhãn mác đầy đủ; đồng thời sử dụng công cụ truy xuất nguồn gốc, mã số, mã vạch, QR code để kiểm tra thông tin sản phẩm, qua đó hạn chế rủi ro khi mua sắm và sử dụng thực phẩm dịp Tết.

Nhấn mạnh vai trò của đo lường trong hoạt động mua bán thực phẩm, TS. Trần Hậu Ngọc khẳng định, đo lường là khâu “cân - đong - đo” bảo đảm chính xác số lượng, định lượng hàng hóa, qua đó góp phần tạo sự công khai, minh bạch và công bằng giữa người mua và người bán; đồng thời là yếu tố không thể thiếu trong hoạt động kinh doanh thực phẩm. Theo đó, TS Ngọc khuyến cáo người tiêu dùng nên cẩn trọng, đối với thực phẩm đóng gói sẵn, người tiêu dùng nên lựa chọn các sản phẩm ghi rõ, công bố đầy đủ thông tin về số lượng, định lượng theo quy định. Với thực phẩm không đóng gói sẵn, người dân nên ưu tiên mua tại các cơ sở sử dụng phương tiện đo như cân, dụng cụ đo đã được kiểm định bởi cơ quan có thẩm quyền và còn hiệu lực, nhằm bảo đảm quyền lợi chính đáng của mình.

Nguồn: Tạp chí Chất lượng và Cuộc sống