Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam: Tăng vai trò giám sát của người tiêu dùng trong an toàn thực phẩm

Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam vừa có văn bản gửi Bộ Y tế góp ý hồ sơ Dự thảo Luật An toàn thực phẩm (sửa đổi), trên cơ sở nghiên cứu Dự thảo 01 đăng tải ngày 28/7/2026 trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ. Theo Hội, Dự thảo đã bổ sung nhiều quy định nhưng vẫn chưa tạo được bước đột phá trong quản lý nhà nước về an toàn thực phẩm và còn một số khoảng trống pháp lý cần tiếp tục hoàn thiện.

Quản lý an toàn thực phẩm cần xuyên suốt chuỗi cung ứng

Một trong những vấn đề được Hội quan tâm là cách thức quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi. Chuỗi cung ứng thực phẩm cần được xác định đầy đủ từ sản xuất ban đầu như trồng trọt, chăn nuôi, nuôi trồng và đánh bắt thủy sản, thu hái, đến thu gom, sơ chế, vận chuyển, bảo quản, chế biến, đóng gói, bán buôn, bán lẻ và kinh doanh dịch vụ ăn uống.

Hội cho rằng quản lý an toàn thực phẩm theo chuỗi phải được thực hiện tại từng khâu. Mỗi loại hình cơ sở cần có quy định cụ thể về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm, đồng thời áp dụng chương trình quản lý phù hợp. Trong đó, Hội đề cập GAP đối với sản xuất, nuôi trồng; HACCP đối với chế biến; GMP, GHP đối với các khâu khác và yêu cầu bảo đảm khả năng truy xuất nguồn gốc thực phẩm theo từng bước của chuỗi.

Từ cách tiếp cận này, Hội đề nghị Dự thảo làm rõ hơn trách nhiệm của từng cơ quan quản lý, từng cấp chính quyền và các chủ thể tham gia chuỗi cung ứng, tránh bỏ sót hoặc chồng chéo trong quản lý an toàn thực phẩm. Hội cho rằng cần làm rõ hơn mô hình quản lý theo một đầu mối thống nhất, việc phân công giữa các Bộ, ngành và hệ thống chính quyền hai cấp.

Hội đề nghị xem xét lại việc đăng ký bản công bố sản phẩm và công bố tiêu chuẩn áp dụng. Hiện nay, Dự thảo chưa thể hiện rõ việc chuyển từ tiền kiểm sang tăng cường hậu kiểm, trong khi việc mở rộng đối tượng đăng ký công bố có thể làm gia tăng thủ tục tiền kiểm.

Hội đề xuất bỏ đăng ký bản công bố sản phẩm, công bố tiêu chuẩn và quy định tổ chức, cá nhân kinh doanh thực phẩm chịu trách nhiệm về an toàn thực phẩm đối với sản phẩm mình kinh doanh; đồng thời áp dụng cơ chế tự công bố đối với thực phẩm, trừ thực phẩm được bào chế tương tự dược phẩm. Khi giảm yêu cầu tiền kiểm về hồ sơ, cơ quan quản lý có thể tập trung nguồn lực cho hậu kiểm dựa trên phân tích nguy cơ và ứng dụng công nghệ để phát hiện sớm dấu hiệu vi phạm.

Đối với thực phẩm nhập khẩu, Hội Bảo vệ Người tiêu dùng cho rằng chỉ kiểm soát giấy tờ, đăng ký công bố và lấy mẫu theo lô hàng chưa đủ để kiểm soát an toàn thực phẩm. Hội đề nghị quản lý cần bao gồm kiểm soát giấy chứng nhận an toàn thực phẩm của cơ quan có thẩm quyền tại nước xuất khẩu, điều kiện bảo đảm an toàn của cơ sở sản xuất, mã số vùng trồng đối với hàng nông sản, lấy mẫu kiểm tra lô hàng và áp dụng cơ chế kiểm tra giảm, miễn kiểm tra khi đủ điều kiện.

Tăng vai trò người tiêu dùng, giảm thủ tục và nâng hiệu quả giám sát

Bên cạnh quản lý nhà nước, Hội đề nghị tăng cường vai trò của người tiêu dùng và các tổ chức xã hội. Tại Điều 7, khoản 7, Hội đề xuất bổ sung “tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng” vào nhóm các tổ chức tham gia giám sát doanh nghiệp. Đây là cơ sở để tăng cường sự tham gia của xã hội trong giám sát doanh nghiệp và thực phẩm trên thị trường.

Hội cũng đề nghị tăng đầu tư, đa dạng hóa các hình thức tuyên truyền, giáo dục nhằm nâng cao nhận thức của người tiêu dùng về thực phẩm an toàn; đồng thời bổ sung hình thức phổ biến kiến thức thông qua các hội thảo của tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng.

Hội đề nghị giữ nguyên các quy định về quyền và nghĩa vụ của người tiêu dùng thực phẩm trong Luật An toàn thực phẩm hiện hành. Theo đó, người tiêu dùng cần được bảo đảm quyền được cung cấp thông tin, yêu cầu bảo vệ quyền lợi, khiếu nại, tố cáo, khởi kiện và được bồi thường thiệt hại do sử dụng thực phẩm không an toàn.

Hội cũng đề nghị xem xét cơ chế tự động gia hạn giấy chứng nhận đối với cơ sở không có thay đổi sau 3-5 năm, dựa trên kết quả kiểm tra định kỳ, qua đó giảm thủ tục hành chính.

Về nguồn lực thực thi, Hội đề nghị bố trí kinh phí để hoàn thiện hệ thống văn bản, quy chuẩn kỹ thuật về điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm cho các loại hình cơ sở trong toàn chuỗi; hỗ trợ cơ sở kinh doanh nâng cấp điều kiện bảo đảm an toàn thực phẩm; đào tạo, hướng dẫn áp dụng các chương trình quản lý chất lượng, an toàn thực phẩm; đồng thời nâng cao kiến thức và kỹ năng giám sát an toàn thực phẩm cho người tiêu dùng.

Từ các góp ý trên, Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam đề xuất hoàn thiện Dự án Luật theo hướng quản lý an toàn thực phẩm xuyên suốt toàn bộ chuỗi cung ứng, xác định rõ trách nhiệm của từng chủ thể, giảm các thủ tục tiền kiểm không cần thiết, tăng cường hậu kiểm và truy xuất nguồn gốc, đồng thời phát huy vai trò của người tiêu dùng và các tổ chức xã hội trong giám sát thị trường.

Đây là những nội dung được Hội đề nghị tiếp tục xem xét trong quá trình hoàn thiện Dự án Luật, nhằm nâng cao hiệu quả bảo đảm an toàn thực phẩm và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của người tiêu dùng.

Chi tiết văn bản góp ý xem tại đây