Tháo gỡ điểm nghẽn, đẩy nhanh tiến độ các dự án metro

Tại kỳ họp thứ bảy (kỳ họp chuyên đề, diễn ra vào 28/10) HĐND TP. Hà Nội khóa XVII, các đại biểu đã nghe tờ trình và báo cáo thẩm tra dự thảo nghị quyết thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để đầu tư xây dựng các tuyến đường sắt đô thị trên địa bàn thành phố.

Trình bày tờ trình tại kỳ họp, Phó Chủ tịch Thường trực UBND TP. Hà Nội Dương Đức Tuấn cho biết, ngày 22/6/2026, thành phố đã khởi công 5 tuyến đường sắt đô thị gồm tuyến số 1, 2, 8, 10 và 14.

Các dự án được triển khai theo hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay, mô hình chưa có tiền lệ áp dụng đối với các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội. Vì vậy, việc xây dựng nghị quyết thí điểm các cơ chế, chính sách đặc thù được xác định là yêu cầu cần thiết nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, tháo gỡ vướng mắc trong quá trình thực hiện và rút ngắn thời gian triển khai thủ tục đầu tư.

Dự thảo nghị quyết được xây dựng trên cơ sở Luật Thủ đô năm 2026, kế thừa các cơ chế đặc thù đã được Quốc hội cho phép áp dụng, đồng thời bổ sung chính sách phù hợp với yêu cầu triển khai các dự án có quy mô lớn, kỹ thuật phức tạp.

Theo định hướng của thành phố, việc triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị là nhiệm vụ quan trọng trong phát triển kết cấu hạ tầng giao thông chiến lược. Mục tiêu đặt ra là hoàn thành, đưa cả 5 tuyến vào khai thác trong năm 2030, từng bước hình thành mạng lưới vận tải hành khách công cộng khối lượng lớn, đáp ứng nhu cầu đi lại ngày càng tăng của người dân.Kiểm soát chặt chẽ nguồn vốn đầu tư gần 900.000 tỷ đồng.

Áp dụng hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay

Một trong những nội dung đáng chú ý của đề xuất là áp dụng hình thức hợp đồng chìa khóa trao tay đối với các dự án đường sắt đô thị. Theo mô hình này, nhà thầu thực hiện các công việc tích hợp trong phạm vi hợp đồng, hướng tới hoàn thành và bàn giao công trình theo những tiêu chuẩn, điều kiện đã thống nhất. Cách thức triển khai này có thể giúp giảm đầu mối phối hợp, tăng tính đồng bộ trong quản lý tiến độ và xác định rõ trách nhiệm của nhà thầu.

Tuy nhiên, do đây là mô hình mới đối với các dự án đường sắt đô thị tại Hà Nội, việc tổ chức thực hiện đòi hỏi cơ chế quản lý hợp đồng chặt chẽ, đặc biệt về tiến độ, chất lượng công trình, chi phí đầu tư, an toàn hệ thống và trách nhiệm của các bên liên quan.

Theo thông tin được công bố, ngày 15/10/2026, Ban Quản lý Đường sắt đô thị Hà Nội và liên danh Vinhomes - SGC đã ký hợp đồng tổng thầu triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị theo hình thức chìa khóa trao tay, với tổng mức đầu tư gần 900.000 tỷ đồng.

Quy mô nguồn lực lớn đặt ra yêu cầu kiểm soát chặt chẽ từ khâu lập kế hoạch vốn, ký kết hợp đồng đến tạm ứng, thanh toán và quyết toán công trình, bảo đảm sử dụng vốn đúng mục đích, tránh thất thoát, lãng phí.

Thẩm tra dự thảo nghị quyết tại kỳ họp ngày 28/10, Trưởng ban Đô thị HĐND TP. Hà Nội Trần Hợp Dũng cho rằng, các cơ chế được đề xuất có tính chất chưa từng có tiền lệ, liên quan trực tiếp đến việc sử dụng nguồn lực ngân sách lớn.

Ban Đô thị đề nghị UBND thành phố làm rõ phạm vi thí điểm của từng cơ chế, xác định mục tiêu và tiêu chí đánh giá cụ thể để có cơ sở kiểm tra, giám sát quá trình thực hiện. Đối với quản lý tài chính, cần quy định rõ điều kiện tạm ứng, cơ chế bảo lãnh, thu hồi vốn tạm ứng và thanh toán theo tiến độ.

Bên cạnh đó, việc quản lý chi phí đầu tư cần bảo đảm minh bạch, nhất là với các hạng mục công nghệ cao, thiết bị chuyên ngành và những công việc có thời gian triển khai kéo dài. Hiệu quả dự án cần được đánh giá không chỉ qua tiến độ hoàn thành mà còn qua chi phí vận hành, bảo trì, khả năng thu hút hành khách và hiệu quả kinh tế - xã hội trong suốt vòng đời công trình.

Cùng với cơ chế đầu tư và quản lý vốn, chuyển giao công nghệ là vấn đề quan trọng trong quá trình xây dựng hệ thống đường sắt đô thị hiện đại của Hà Nội.

Theo định hướng được công bố tại lễ ký kết hợp đồng ngày 15/10, các tuyến đường sắt đô thị sẽ được phát triển theo tiêu chuẩn kỹ thuật đồng bộ, sử dụng khổ đường 1.435 mm và công nghệ điều khiển tàu dựa trên thông tin liên lạc (CBTC).

Các dự án hướng tới cấp độ tự động hóa GoA4, cho phép tàu vận hành tự động không có lái tàu trên tàu, đồng thời ứng dụng công nghệ số trong thiết kế, xây dựng và quản lý vận hành.Tuy nhiên, việc đầu tư công nghệ hiện đại chỉ phát huy hiệu quả khi đi kèm năng lực tiếp nhận, vận hành, bảo trì và từng bước làm chủ công nghệ của đội ngũ nhân lực trong nước.

Ban Đô thị HĐND thành phố đề nghị xác định rõ danh mục, phạm vi công nghệ phải chuyển giao ngay từ giai đoạn lựa chọn công nghệ và nhà thầu. Đồng thời, cần quy định cụ thể lộ trình thực hiện, quyền và nghĩa vụ của các bên cũng như biện pháp xử lý nếu không thực hiện đầy đủ cam kết chuyển giao.

Thành phố cũng cần chủ động xây dựng kế hoạch đào tạo nhân lực chuyên ngành, phát triển đội ngũ kỹ sư, chuyên gia vận hành và bảo trì. Việc hình thành hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật thống nhất sẽ góp phần tăng khả năng kết nối giữa các tuyến, sử dụng hiệu quả nguồn lực và tối ưu hóa chi phí khai thác.

Kỳ vọng giảm ùn tắc, thúc đẩy giao thông xanh

Hà Nội nhiều năm đối mặt với áp lực giao thông do tốc độ đô thị hóa nhanh và số lượng phương tiện cá nhân gia tăng. Ùn tắc tại các cửa ngõ, trục giao thông chính, cùng tình trạng phát thải và tiếng ồn đang đặt ra yêu cầu cấp thiết về phát triển vận tải hành khách công cộng.

Với năng lực vận chuyển số lượng lớn hành khách, hoạt động trên hành lang riêng, đường sắt đô thị được kỳ vọng góp phần giảm áp lực cho mạng lưới giao thông đường bộ. Khi thu hút được người dân chuyển từ xe máy, ô tô cá nhân sang phương tiện công cộng, hệ thống metro có thể hỗ trợ giảm khí thải giao thông, tiếng ồn và nhu cầu sử dụng nhiên liệu hóa thạch.

Hiệu quả này phụ thuộc vào lượng hành khách sử dụng, chất lượng kết nối và khả năng tổ chức vận hành. Do đó, đầu tư đường sắt đô thị cần được triển khai đồng bộ với hệ thống xe buýt, đường đi bộ, bãi đỗ xe trung chuyển và các phương thức vận tải công cộng khác để tạo thuận lợi cho người dân tiếp cận nhà ga.

Bên cạnh đó, phát triển đường sắt đô thị còn mở ra cơ hội tổ chức không gian đô thị theo định hướng giao thông công cộng (TOD). Theo mô hình này, khu vực xung quanh nhà ga được quy hoạch kết hợp nhà ở, thương mại, dịch vụ và hạ tầng xã hội, góp phần nâng cao hiệu quả sử dụng đất, giảm nhu cầu di chuyển xa và tạo thêm nguồn lực phát triển hạ tầng.

Song song với các mục tiêu dài hạn, việc triển khai đồng thời 5 tuyến đường sắt đô thị cũng đặt ra yêu cầu kiểm soát tác động môi trường trong quá trình xây dựng. Các công trường cần có giải pháp quản lý đất đào, chất thải xây dựng, nước thải, bụi và tiếng ồn; bảo đảm an toàn giao thông, an toàn lao động và hạn chế ảnh hưởng đến đời sống người dân.

Đối với các hạng mục thi công ngầm, cần đặc biệt chú trọng kiểm soát nước ngầm, nguy cơ lún sụt và an toàn công trình lân cận. Các chủ đầu tư, nhà thầu phải thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ môi trường, thường xuyên giám sát và kịp thời xử lý các vấn đề phát sinh.

Gắn tiến độ với hiệu quả khai thác lâu dài

Việc Hà Nội đề xuất cơ chế đặc thù triển khai 5 tuyến đường sắt đô thị thể hiện quyết tâm đẩy nhanh quá trình hiện đại hóa hạ tầng giao thông, tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi xanh của Thủ đô.

Để các cơ chế thí điểm phát huy hiệu quả, thành phố cần bảo đảm hài hòa giữa yêu cầu tiến độ với chất lượng công trình, an toàn hệ thống, hiệu quả sử dụng ngân sách và trách nhiệm giải trình. Cùng với đó là lộ trình triển khai minh bạch, cơ chế theo dõi tiến độ thường xuyên và phân định rõ trách nhiệm của từng cơ quan, đơn vị liên quan.

Mạng lưới giao thông kết nối cũng cần được hoàn thiện song song với quá trình đầu tư metro, bảo đảm các nhà ga gắn kết thuận tiện với khu dân cư, trung tâm việc làm và dịch vụ thiết yếu. Đây là điều kiện quan trọng để nâng cao khả năng tiếp cận, thu hút hành khách và phát huy hiệu quả khai thác các tuyến đường sắt đô thị.

Nếu được triển khai đúng tiến độ, bảo đảm chất lượng, an toàn và hiệu quả vận hành, 5 tuyến đường sắt đô thị sẽ góp phần giảm áp lực lên giao thông đường bộ, cải thiện chất lượng môi trường và tạo động lực để Hà Nội hướng tới mô hình đô thị xanh, hiện đại, phát triển bền vững.