Hội thảo trực tuyến lần thứ nhất của Mạng lưới các tổ chức xã hội bảo vệ người tiêu dùng ASEAN vừa được tổ chức với sự tham gia của đại diện 21 tổ chức đến từ 10 quốc gia ASEAN.

Đại diện Việt Nam tham dự hội thảo có bà Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, cùng ông Vũ Anh, Trưởng ban Thương mại điện tử Hội.

Đây là hoạt động đầu tiên của mạng lưới, hướng tới tăng cường kết nối, chia sẻ thông tin và kinh nghiệm giữa các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng trong khu vực.

Một trong những vấn đề được các đại biểu tập trung trao đổi là tình trạng quảng cáo gây hiểu nhầm và cung cấp thông tin sai lệch đang ngày càng trở nên tinh vi trên môi trường số.

Tại Indonesia, các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng ghi nhận nhiều trường hợp quảng cáo thổi phồng công dụng, như tuyên bố sản phẩm “Số 1”, “an toàn 100%”, có khả năng chữa bệnh hoặc mang lại hiệu quả tức thì nhưng không có bằng chứng xác thực. Tình trạng influencer (sử dụng người có ảnh hưởng) quảng cáo nhưng không công khai rõ ràng, đánh giá giả và các nội dung “trước và sau khi sử dụng” được dàn dựng cũng là những vấn đề đáng lo ngại.

Đại diện Tổ chức Bảo vệ người tiêu dùng của Indonesia cho biết tổ chức này đã tiếp nhận nhiều khiếu nại liên quan đến các sản phẩm chăm sóc da có tuyên bố phóng đại hoặc gây hiểu lầm. Đáng chú ý, một số influencer còn thực hiện việc tặng thuốc cho người theo dõi. Theo Tổ chức Bảo vệ người tiêu dùng của Indonesia, doanh nghiệp và người có sức ảnh hưởng cần nâng cao trách nhiệm khi quảng bá các sản phẩm liên quan đến sức khỏe, bởi an toàn của người tiêu dùng phải được đặt lên hàng đầu.

Tại Thái Lan, đại diện Tổ chức Bảo vệ người tiêu dùng cho rằng việc bác sĩ, chuyên gia y tế tham gia quảng bá sản phẩm sức khỏe vì mục đích thương mại cần được kiểm soát chặt chẽ. Tổ chức này đã vận động tăng cường quản lý hoạt động của influencer và đề nghị xử lý các trường hợp vi phạm.

Bên cạnh đó, “dark patterns” (các thủ thuật thiết kế giao diện nhằm tác động hoặc thao túng lựa chọn của người dùng), chi phí và điều kiện ẩn, chương trình khuyến mãi chớp nhoáng hay thông báo “hàng sắp hết” nhằm tạo cảm giác khan hiếm giả tạo cũng được các đại biểu nhận diện là những hình thức có thể tác động đến quyết định của người tiêu dùng.

Trí tuệ nhân tạo (AI) cũng được đề cập như một thách thức mới. Các đại biểu cho rằng doanh nghiệp cần có trách nhiệm kiểm chứng nội dung quảng cáo do AI tạo ra, đặc biệt không để hệ thống tự đưa ra những tuyên bố về lợi ích sức khỏe chưa được xác thực. Việc công khai sử dụng AI không thể thay thế trách nhiệm bảo đảm tính chính xác của quảng cáo.

Một vấn đề khác được nhấn mạnh là lừa đảo xuyên biên giới. Các đối tượng lừa đảo ngày càng sử dụng mạng xã hội, ứng dụng nhắn tin, quảng cáo giả mạo và công nghệ để tiếp cận người tiêu dùng. Các tổ chức bảo vệ người tiêu dùng ASEAN vì vậy cần tăng cường chia sẻ thông tin, cảnh báo và giáo dục người tiêu dùng.

Thực tế này cũng đặt ra yêu cầu hoàn thiện pháp luật để theo kịp sự phát triển của kinh tế số. Đại diện Tổ chức Bảo vệ người tiêu dùng cho biết tại Indonesia, mua sắm trực tuyến là lĩnh vực ghi nhận nhiều khiếu nại trong 5 năm qua, trong khi các vấn đề về nền tảng số, dữ liệu người tiêu dùng, hoàn tiền và quảng cáo gây hiểu lầm chưa được quy định đầy đủ.

Thông qua hội thảo, các tổ chức trong khu vực thống nhất về sự cần thiết của việc tăng cường hợp tác, chia sẻ kinh nghiệm và cảnh báo sớm trước những phương thức kinh doanh, quảng cáo ngày càng phức tạp.

Sự tham gia của Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam góp phần tăng cường kết nối với các tổ chức trong khu vực, đồng thời mở rộng trao đổi kinh nghiệm trong công tác bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng trước những rủi ro mới của môi trường số.