Đặc biệt, việc kiểm soát và ngăn ngừa các hành vi sử dụng thuốc lá, lạm dụng rượu bia và đồ uống có cồn trong môi trường học đường đã được xác định là một trong những nội dung trọng tâm. Đây không chỉ là vấn đề sức khỏe cá nhân mà còn liên quan trực tiếp đến chất lượng giáo dục, sự hình thành nhân cách và lối sống của thế hệ trẻ.

Công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong trường học được triển khai trên cơ sở hệ thống văn bản pháp luật tương đối đầy đủ và thống nhất. Luật Phòng, chống tác hại của thuốc lá được Quốc hội khóa XIII thông qua ngày 18/6/2012 và có hiệu lực từ ngày 01/5/2013 đã tạo nền tảng pháp lý quan trọng cho các hoạt động kiểm soát thuốc lá trên phạm vi cả nước.

Tiếp đó, Quyết định số 244/QĐ-TTg ngày 12/02/2014 của Thủ tướng Chính phủ về Chính sách quốc gia phòng, chống tác hại của lạm dụng đồ uống có cồn đến năm 2020 đã mở rộng phạm vi kiểm soát đối với các yếu tố nguy cơ khác trong đời sống xã hội, trong đó có môi trường giáo dục.

Đối với ngành Giáo dục, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã ban hành Chỉ thị số 6036/CT-BGDĐT ngày 17/12/2014 nhằm tăng cường thực hiện các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá và lạm dụng đồ uống có cồn. Đây được xem là văn bản chỉ đạo quan trọng, cụ thể hóa các nhiệm vụ, giải pháp phù hợp với đặc thù của ngành.

Một trong những giải pháp trọng tâm được nhấn mạnh là tăng cường công tác tuyên truyền, phổ biến kiến thức về tác hại của thuốc lá và các quy định của pháp luật liên quan. Nội dung tuyên truyền cần được triển khai sâu rộng tới toàn thể cán bộ, công chức, viên chức, người lao động và người học trong các cơ sở giáo dục.

Không dừng lại ở việc cung cấp thông tin, hoạt động tuyên truyền cần hướng tới thay đổi nhận thức và hành vi. Trọng tâm là xây dựng ý thức tự giác thực hiện môi trường không khói thuốc; tôn trọng quyền của người không hút thuốc; đồng thời nâng cao trách nhiệm của người hút thuốc đối với cộng đồng.

Các hình thức tuyên truyền cũng cần đa dạng, linh hoạt, phù hợp với từng nhóm đối tượng, như lồng ghép trong các tiết học, hoạt động ngoại khóa, diễn đàn học sinh – sinh viên, các cuộc thi tìm hiểu, hoặc ứng dụng công nghệ số trong truyền thông giáo dục sức khỏe.

Một trong những yêu cầu quan trọng được đặt ra là thực hiện nghiêm quy định cấm hút thuốc lá trong khuôn viên trường học. Cụ thể, các cơ sở giáo dục đại học, cao đẳng, học viện và cơ quan quản lý giáo dục phải đảm bảo không có khói thuốc trong toàn bộ không gian trong nhà.

Đối với các cơ sở giáo dục mầm non, phổ thông, trung cấp chuyên nghiệp, trung tâm giáo dục thường xuyên, trung tâm tin học – ngoại ngữ và các cơ sở học tập cộng đồng, quy định được mở rộng hơn khi cấm hoàn toàn việc hút thuốc cả trong nhà và trong phạm vi khuôn viên.

Việc xây dựng môi trường không khói thuốc không chỉ mang ý nghĩa bảo vệ sức khỏe mà còn góp phần hình thành nếp sống văn minh, chuẩn mực trong nhà trường. Đây cũng là tiêu chí quan trọng trong đánh giá chất lượng môi trường giáo dục hiện nay.

Để đảm bảo tính bền vững, nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá cần được đưa vào kế hoạch hoạt động hằng năm của từng cơ sở giáo dục. Đồng thời, quy định cấm hút thuốc lá tại nơi làm việc phải được cụ thể hóa trong quy chế nội bộ của đơn vị.

Đáng chú ý, việc chấp hành các quy định về phòng, chống thuốc lá cũng cần được xem xét như một tiêu chí trong đánh giá thi đua, khen thưởng đối với cán bộ, giáo viên, nhân viên. Đây là giải pháp mang tính ràng buộc, góp phần nâng cao ý thức trách nhiệm của mỗi cá nhân trong việc xây dựng môi trường làm việc và học tập lành mạnh.

Bên cạnh công tác tuyên truyền và xây dựng quy định nội bộ, việc tăng cường thanh tra, kiểm tra đóng vai trò quan trọng trong đảm bảo hiệu lực thực thi. Các cơ sở giáo dục cần chủ động kiểm soát, phát hiện và xử lý kịp thời các hành vi vi phạm, đặc biệt là việc hút thuốc, mua bán, quảng cáo hoặc tiếp thị các sản phẩm liên quan đến thuốc lá trong khuôn viên trường học.

Đồng thời, cần có sự phối hợp chặt chẽ với chính quyền địa phương trong việc thực hiện quy định cấm bán thuốc lá tại khu vực cổng trường. Đây là “vùng đệm” quan trọng nhằm ngăn chặn việc tiếp cận thuốc lá của học sinh, nhất là ở lứa tuổi vị thành niên.

Ngoài ra, sự phối hợp với các cơ sở y tế địa phương cũng cần được tăng cường, nhằm hỗ trợ tư vấn, can thiệp và cai nghiện thuốc lá cho những trường hợp có nhu cầu. Đây là cách tiếp cận nhân văn, toàn diện, không chỉ dừng lại ở việc “cấm” mà còn hỗ trợ thay đổi hành vi.

Có thể thấy, công tác phòng, chống tác hại của thuốc lá trong trường học không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành Giáo dục mà cần sự chung tay của toàn xã hội. Tuy nhiên, với vai trò là nơi hình thành nhân cách và lối sống cho thế hệ trẻ, nhà trường giữ vị trí đặc biệt quan trọng trong việc định hướng nhận thức và hành vi.

Việc triển khai đồng bộ các giải pháp từ tuyên truyền, xây dựng môi trường không khói thuốc, hoàn thiện cơ chế quản lý đến tăng cường kiểm tra, giám sát sẽ góp phần tạo nên một môi trường giáo dục an toàn, lành mạnh. Qua đó, từng bước hình thành thế hệ học sinh, sinh viên có ý thức bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng, nói không với thuốc lá và các tệ nạn xã hội.

Trong thời gian tới, để đạt hiệu quả cao hơn, cần tiếp tục đổi mới phương thức triển khai, tăng cường ứng dụng công nghệ, đồng thời phát huy vai trò nêu gương của đội ngũ nhà giáo. Khi mỗi thầy cô giáo thực sự là một “đại sứ sức khỏe”, thông điệp về môi trường không khói thuốc sẽ lan tỏa mạnh mẽ và bền vững hơn trong toàn xã hội.