Không còn là mùi khói nồng nặc và những tàn tro xám xịt, thuốc lá điện tử (Vape) và thuốc lá nung nóng (HTPs) xuất hiện với vẻ ngoài như một món đồ chơi công nghệ: nhỏ gọn, đa sắc màu và đủ loại hương vị từ kẹo ngọt đến trái cây nhiệt đới. Chính sự "ngụy trang" tinh vi này đã khiến tỷ lệ sử dụng TLTHM trong giới trẻ tăng vọt một cách báo động.

Theo số liệu từ các tổ chức y tế, tỷ lệ học sinh từ 13-15 tuổi sử dụng thuốc lá điện tử tại Việt Nam đã tăng gấp đôi chỉ trong vài năm ngắn ngủi. Đằng sau làn khói thơm tho ấy là những hóa chất độc hại, kim loại nặng và nồng độ Nicotine cực cao – chất gây nghiện tàn phá não bộ đang phát triển của trẻ vị thành niên.

Để giảm số người sử dụng, chúng ta không thể chỉ dừng lại ở những lời khuyên đơn thuần. Cần một lộ trình giải pháp toàn diện và quyết liệt hơn bao giờ hết.

1. "Siết" gọng kìm pháp lý: Cấm hay quản?

Giải pháp tiên quyết và có sức nặng nhất chính là hoàn thiện khung khổ pháp lý. Hiện nay, sự mập mờ trong định danh và quản lý TLTHM đã tạo kẽ hở cho các sản phẩm lậu tràn lan.

• Lập trường kiên định: Nhiều chuyên gia y tế và Bộ Y tế đã kiến nghị Quốc hội ban hành Nghị quyết cấm sản xuất, kinh doanh và nhập khẩu các sản phẩm này. Đây được xem là giải pháp "ngắt gốc" hiệu quả nhất để ngăn chặn nguồn cung.
• Tăng mức xử phạt: Cần có quy định xử phạt nghiêm khắc không chỉ với người bán mà cả hành vi quảng cáo trên mạng xã hội. Việc sử dụng những "người có sức ảnh hưởng" (KOLs) để quảng bá lối sống Vape cần bị coi là vi phạm pháp luật nghiêm trọng.
• Thuế tiêu thụ đặc biệt: Trong trường hợp chưa thể cấm hoàn toàn ngay lập tức, việc áp thuế cực cao sẽ là "hàng rào" kinh tế hiệu quả, khiến giới trẻ khó lòng tiếp cận do rào cản về giá.

2. Thay đổi tư duy truyền thông: Từ "dọa dẫm" đến "thấu hiểu"

Truyền thông y tế cũ kỹ với những hình ảnh lá phổi đen sạm đôi khi không còn hiệu quả với thế hệ Gen Z. Chúng ta cần một chiến lược truyền thông "đánh" đúng tâm lý:

• Giải mã sự thật: Đập tan lầm tưởng rằng TLTHM là công cụ cai nghiện. Thực tế, nhiều người rơi vào tình trạng "nghiện kép" cả thuốc lá truyền thống lẫn thuốc lá điện tử.
• Đánh vào thẩm mỹ và lối sống: Thay vì chỉ nói về bệnh tật, hãy nhấn mạnh vào việc Vape làm răng ố vàng, hơi thở có mùi, da nhanh lão hóa và làm suy giảm khả năng tập trung – những điều mà giới trẻ cực kỳ quan tâm.
• Tận dụng nền tảng số: Các chiến dịch truyền thông cần xuất hiện dày đặc trên TikTok, Facebook, Instagram dưới dạng video ngắn, infographic sinh động để đối đầu trực diện với các nội dung quảng cáo thuốc lá lậu.

3. Vai trò "chốt chặn" của nhà trường và gia đình

Không có bất kỳ cơ quan chức năng nào sâu sát bằng cha mẹ và thầy cô. Đây chính là những người bảo vệ tuyến đầu.

• Giáo dục chủ động: Nhà trường cần đưa nội dung tác hại của TLTHM vào chương trình ngoại khóa một cách thường xuyên, không đợi đến khi phát hiện học sinh vi phạm mới xử lý.
• Sự đồng hành của phụ huynh: Cha mẹ cần học cách nhận biết các thiết bị TLTHM (vốn có hình dạng như USB, bút hoặc thỏi son). Việc tạo ra một môi trường gia đình không khói thuốc và sự thấu hiểu tâm sinh lý sẽ giúp con trẻ có "đề kháng" trước những lời rủ rê của bạn bè.

4. Thiết lập mạng lưới hỗ trợ cai nghiện chuyên nghiệp

Một trong những lý do khiến số người sử dụng chưa giảm là do thiếu các trung tâm hỗ trợ cai nghiện chuyên sâu cho TLTHM.

• Tổng đài tư vấn miễn phí: Mở rộng và nâng cấp các hotline cai nghiện thuốc lá, nơi người dùng có thể nhận được lời khuyên về tâm lý và lộ trình giảm Nicotine khoa học.
• Phát triển liệu pháp thay thế: Các bác sĩ cần được tập huấn kỹ năng điều trị cho bệnh nhân nghiện TLTHM, sử dụng các liệu pháp thay thế Nicotine được y học công nhận thay vì để người dân tự mày mò bằng cách chuyển từ loại thuốc này sang loại thuốc khác.

Thông điệp từ chuyên gia: "Thuốc lá thế hệ mới không phải là tương lai của việc giảm hại, nó là tương lai của gánh nặng bệnh tật. Bảo vệ thế hệ trẻ khỏi khói thuốc chính là bảo vệ nguồn nhân lực chất lượng cho đất nước."

Giảm số người sử dụng thuốc lá nung nóng và thuốc lá điện tử là một cuộc chiến dài hơi, không thể thắng lợi chỉ sau một đêm. Nó đòi hỏi sự cộng hưởng từ Chính sách quyết liệt - Truyền thông thông minh - Gia đình gắn kết. Đã đến lúc chúng ta cần hành động mạnh mẽ hơn, trước khi một thế hệ mới bị "trói buộc" bởi những làn khói ảo mang lại hiểm họa thật.