Trong bối cảnh toàn xã hội đang hướng tới lối sống lành mạnh, văn minh và bền vững, việc xây dựng môi trường không khói thuốc trở thành một trong những tiêu chí thể hiện nếp sống văn hóa nơi công cộng, nơi làm việc và trong mỗi gia đình. Những năm gần đây, cùng với nỗ lực của Chính phủ, Bộ Y tế và các tổ chức xã hội, phong trào phòng, chống tác hại của thuốc lá (PCTH thuốc lá) đã có bước chuyển biến tích cực, nhận được sự hưởng ứng mạnh mẽ của cộng đồng.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), mỗi năm thuốc lá cướp đi sinh mạng của hơn 8 triệu người trên toàn cầu, trong đó có hơn 1,3 triệu người không hút thuốc nhưng bị ảnh hưởng do hít phải khói thuốc thụ động. Tại Việt Nam, theo số liệu của Quỹ PCTH thuốc lá – Bộ Y tế, mỗi năm có hơn 100.000 ca tử vong do các bệnh liên quan đến thuốc lá, trong đó ung thư phổi, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính và tim mạch chiếm tỷ lệ cao nhất. Không chỉ đe dọa sức khỏe, thuốc lá còn gây thiệt hại nghiêm trọng về kinh tế. Một nghiên cứu của Bộ Y tế cho thấy, chi phí điều trị và mất năng suất lao động do các bệnh liên quan đến thuốc lá tại Việt Nam ước tính lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng mỗi năm. Bên cạnh đó, khói thuốc còn làm giảm chất lượng không khí trong nhà hàng, quán cà phê, nơi làm việc, ảnh hưởng đến trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi – những nhóm đối tượng dễ bị tổn thương nhất.

Việc xây dựng nếp sống văn minh, nói không với thuốc lá không chỉ là vấn đề sức khỏe cộng đồng mà còn là biểu hiện của văn hóa ứng xử nơi công cộng. Tại nhiều cơ quan, trường học, bệnh viện, nhà hàng và khu vui chơi, việc treo biển “Không hút thuốc” đã trở nên quen thuộc. Đây là kết quả từ sự phối hợp chặt chẽ giữa chính quyền, đoàn thể và các tổ chức xã hội như Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam (VICOPRO) trong công tác tuyên truyền và giám sát. VICOPRO đã triển khai nhiều hoạt động truyền thông thiết thực: tập huấn kiến thức cho cán bộ, hội viên; phát hành tài liệu, tờ rơi, bản tin hướng dẫn xây dựng môi trường không khói thuốc; phối hợp với các cơ quan truyền thông lan tỏa thông điệp “Sức khỏe là quyền của người tiêu dùng”. Đặc biệt, trong khuôn khổ các chiến dịch truyền thông cộng đồng, Hội đã vận động các quán cà phê, nhà hàng, khu vui chơi ký cam kết xây dựng không gian không khói thuốc, góp phần hình thành hình ảnh đẹp – nơi tiêu dùng văn minh, an toàn và tôn trọng sức khỏe mọi người.

Thực tế cho thấy, nhiều người vẫn xem nhẹ tác hại của thuốc lá, đặc biệt là thuốc lá điện tử và thuốc lá nung nóng – những sản phẩm mới “núp bóng” công nghệ hiện đại để tiếp cận giới trẻ. Công tác tuyên truyền, giáo dục về PCTH thuốc lá vì vậy cần được triển khai liên tục, đa dạng về hình thức, dễ hiểu, dễ nhớ, và phù hợp với từng nhóm đối tượng. TS. Trần Thị Dung - Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ Người tiêu dùng Việt Nam nhấn mạnh rằng: Người tiêu dùng có quyền được sống trong môi trường trong lành, không bị khói thuốc gây hại, đồng thời cũng có trách nhiệm góp phần tạo dựng môi trường đó. Mỗi người dân, mỗi cơ quan, doanh nghiệp cần tự giác tuân thủ quy định cấm hút thuốc nơi công cộng, xây dựng nếp sống văn hóa và là tấm gương tích cực trong cộng đồng.

Để phong trào “Nói không với thuốc lá” lan tỏa bền vững, cần sự phối hợp đồng bộ giữa các cấp, các ngành và toàn thể nhân dân. Chính quyền địa phương cần tăng cường kiểm tra, giám sát việc thực hiện quy định cấm hút thuốc tại các địa điểm công cộng; các cơ sở kinh doanh dịch vụ cần chủ động gắn biển cấm hút thuốc và tuyên truyền tới khách hàng; trong khi đó, người dân cần nâng cao ý thức bảo vệ sức khỏe bản thân và cộng đồng. Bên cạnh đó, việc khen thưởng, ghi nhận những mô hình “Không gian không khói thuốc” tiêu biểu sẽ là động lực khuyến khích các tổ chức, cá nhân khác noi theo. Nhiều quán cà phê, khách sạn, khu vui chơi đã chủ động tham gia, coi đây là yếu tố thể hiện phong cách phục vụ chuyên nghiệp và trách nhiệm xã hội.

Xây dựng nếp sống văn minh - nói không với thuốc lá không chỉ là khẩu hiệu, mà là hành động cụ thể thể hiện trách nhiệm với bản thân, gia đình và cộng đồng. Một môi trường không khói thuốc là nền tảng của một xã hội khỏe mạnh, văn minh và phát triển bền vững. Hãy cùng chung tay vì “Cuộc sống không khói thuốc – Vì sức khỏe người tiêu dùng Việt Nam”.

Quốc Thái