Áp lực này càng rõ nét đối với những mặt hàng có tính mùa vụ như cà phê. Hoạt động thu hoạch thường tập trung trong một khoảng thời gian nhất định, khiến lượng hàng đưa ra thị trường tăng mạnh theo mùa. Người trồng, thương lái và doanh nghiệp thu mua cần nguồn vốn lớn để tổ chức thu mua, sơ chế, bảo quản và vận chuyển, trong khi việc bán hàng có thể diễn ra trong thời gian dài hơn. Nếu phải bán ngay để thu hồi vốn, chủ hàng có thể bỏ lỡ cơ hội lựa chọn thời điểm giao dịch phù hợp; nhưng nếu tiếp tục lưu giữ hàng hóa, nhu cầu vốn lưu động vẫn hiện hữu

Cùng lúc đó, biến động giá trên thị trường trong nước và quốc tế đặt ra yêu cầu ngày càng lớn về khả năng chủ động trong mua bán và quản trị rủi ro. Doanh nghiệp không chỉ cần một thị trường minh bạch để giao dịch hàng hóa thực tế, mà còn cần công cụ phù hợp để tiếp cận vốn và ứng phó với biến động giá. Điều này cho thấy sự cần thiết phải kết nối hạ tầng lưu giữ hàng hóa với thị trường giao ngay tập trung, hoạt động tài trợ thương mại và thị trường hàng hóa phái sinh.

Trong mối liên kết đó, chứng thư kho (hay còn gọi là biên lai kho hàng - warehouse receipt) có thể đảm nhiệm vai trò quan trọng. Khi được phát hành theo quy trình chặt chẽ, gắn với hàng hóa thực tế và đáp ứng các điều kiện pháp lý cần thiết, chứng thư kho không chỉ xác nhận việc lưu giữ hàng hóa mà còn có thể trở thành căn cứ xác định quyền đối với hàng hóa, hỗ trợ giao dịch, tài trợ thương mại và thực hiện giao nhận vật chất. Giá trị của công cụ này vì thế không chỉ nằm ở khâu kho vận, mà còn ở khả năng kết nối hàng hóa thực tế với dòng vốn và các hoạt động giao dịch trên thị trường.

Trong mối liên kết đó, chứng thư kho (hay còn gọi là biên lai kho hàng - warehouse receipt) có thể đảm nhiệm vai trò quan trọng. Khi được phát hành theo quy trình chặt chẽ, gắn với hàng hóa thực tế và đáp ứng các điều kiện pháp lý cần thiết, chứng thư kho không chỉ xác nhận việc lưu giữ hàng hóa mà còn có thể trở thành căn cứ xác định quyền đối với hàng hóa, hỗ trợ giao dịch, tài trợ thương mại và thực hiện giao nhận vật chất. Giá trị của công cụ này vì thế không chỉ nằm ở khâu kho vận, mà còn ở khả năng kết nối hàng hóa thực tế với dòng vốn và các hoạt động giao dịch trên thị trường.

Từ hàng hóa trong kho đến thị trường giao ngay tập trung

Trong hoạt động thương mại truyền thống, thông tin về hàng hóa thường được quản lý thông qua nhiều loại chứng từ và hệ thống riêng biệt. Việc xác định hàng hóa có thực sự tồn tại, có đáp ứng yêu cầu về số lượng, chất lượng hay không, cũng như ai có quyền định đoạt hàng hóa, đôi khi đòi hỏi quá trình kiểm tra và đối chiếu phức tạp. Những hạn chế này có thể làm tăng chi phí giao dịch, kéo dài thời gian thanh toán và gây khó khăn cho việc sử dụng hàng hóa làm tài sản bảo đảm.

Chứng thư kho có thể góp phần giải quyết những vấn đề đó bằng cách ghi nhận có hệ thống thông tin về hàng hóa được lưu giữ, đơn vị quản lý kho và chủ thể có quyền đối với hàng hóa. Khi được phát hành theo quy trình chặt chẽ, gắn với hàng hóa thực tế và có cơ chế xác thực, biên lai giúp các bên có thêm cơ sở để kiểm tra, đối chiếu và thực hiện giao dịch. Đặc biệt, nếu thông tin được quản lý bằng hệ thống điện tử và có khả năng tra cứu, việc xác minh hàng hóa có thể thuận tiện hơn, đồng thời hạn chế nguy cơ chứng từ bị làm giả hoặc sử dụng trùng lặp.

Đối với thị trường giao ngay tập trung, đây là một nền tảng quan trọng. Thị trường giao ngay tập trung hướng tới việc tổ chức hoạt động mua bán theo quy tắc thống nhất, với thông tin hàng hóa, điều kiện giao dịch và cơ chế giao nhận được xác định rõ ràng. Khi hàng hóa được lưu giữ tại các kho đáp ứng tiêu chuẩn và được xác nhận bằng biên lai hợp lệ, người mua có thêm cơ sở để đánh giá khả năng nhận hàng, còn người bán có thể chứng minh quyền đối với hàng hóa đưa ra giao dịch.

Đối với những mặt hàng có tính tiêu chuẩn hóa như nông sản, kim loại hoặc nguyên liệu công nghiệp, việc thống nhất các yêu cầu về chủng loại, phẩm cấp, số lượng, chất lượng và điều kiện bảo quản giúp giảm sự khác biệt trong cách hiểu giữa các bên, đồng thời tạo thuận lợi cho quá trình kiểm tra và giao nhận. Khi hàng hóa được tổ chức lưu giữ và quản lý theo tiêu chuẩn chung, thị trường có điều kiện vận hành minh bạch hơn, chi phí xác minh giảm xuống và khả năng mở rộng giao dịch được cải thiện.

Quan trọng hơn, thị trường giao ngay tập trung có thể tạo ra nguồn thông tin giá dựa trên các giao dịch hàng hóa thực tế. Khi giá cả được hình thành trong môi trường có tổ chức, thông tin giao dịch minh bạch và hàng hóa có khả năng giao nhận rõ ràng, mức giá tham chiếu có thể trở nên hữu ích hơn đối với doanh nghiệp trong việc lập kế hoạch sản xuất, ký kết hợp đồng mua bán và quản trị rủi ro giá. Chứng thư kho không tự tạo ra mức giá đó, nhưng có thể góp phần củng cố mối liên hệ giữa giao dịch trên thị trường và hàng hóa thực tế làm cơ sở cho giao dịch.

Khai thác giá trị hàng hóa thông qua tài trợ thương mại

Nếu thị trường giao ngay tập trung tạo điều kiện tổ chức mua bán hàng hóa thực tế, thì tài trợ thương mại giúp giải quyết một nhu cầu khác của doanh nghiệp: có nguồn vốn để duy trì hoạt động trong khoảng thời gian từ khi mua hoặc sản xuất hàng hóa đến khi thu được tiền bán hàng. Hai hoạt động này có mối liên hệ chặt chẽ, bởi một giao dịch hàng hóa dù được tổ chức minh bạch vẫn có thể gặp trở ngại nếu doanh nghiệp thiếu vốn để nhập hàng, lưu kho, vận chuyển hoặc thực hiện nghĩa vụ thanh toán.

Trong chuỗi cung ứng, hàng hóa thường phải trải qua nhiều công đoạn trước khi đến tay người mua cuối cùng. Doanh nghiệp có thể đã thanh toán tiền nguyên liệu nhưng chưa hoàn thành sản phẩm; đã nhập khẩu hàng nhưng chưa đến thời điểm phân phối; hoặc đã thu mua nông sản nhưng cần thời gian để bảo quản, sơ chế và tìm kiếm đầu ra. Trong suốt quá trình đó, hàng hóa vẫn có giá trị nhưng nguồn vốn của doanh nghiệp có thể bị đọng lại. Đây là khoảng trống mà các giải pháp tài trợ thương mại dựa trên hàng hóa có thể góp phần giải quyết.

Khi chứng thư kho xác nhận rõ ràng sự tồn tại, tình trạng và quyền đối với hàng hóa, chứng từ này có thể hỗ trợ tổ chức tín dụng đánh giá tài sản làm cơ sở xem xét cấp tín dụng hoặc nhận bảo đảm, nếu đáp ứng các điều kiện pháp luật và quy định nghiệp vụ liên quan. Thay vì chỉ dựa vào các tài sản bảo đảm truyền thống, doanh nghiệp có thể có thêm phương án khai thác giá trị hàng hóa đang lưu giữ để đáp ứng nhu cầu vốn lưu động. Tuy nhiên, việc cấp tín dụng vẫn phụ thuộc vào chất lượng hàng hóa, khả năng tiêu thụ, tính thanh khoản, giá trị tài sản và khả năng thực thi quyền của bên nhận bảo đảm.

Mối liên hệ giữa chứng thư kho và tài trợ thương mại càng có ý nghĩa khi được đặt trong một thị trường giao ngay tập trung. Các tiêu chuẩn thống nhất về hàng hóa, kho lưu giữ, kiểm định và giao nhận có thể giúp các bên có thêm cơ sở để đánh giá tài sản. Nếu thông tin về hàng hóa được xác thực và có thể tra cứu, quá trình thẩm định, giám sát tài sản bảo đảm và xử lý khi phát sinh vi phạm có điều kiện thuận lợi hơn. Ngược lại, nếu hàng hóa không được kiểm soát chặt chẽ hoặc quyền đối với hàng hóa không rõ ràng, biên lai khó có thể tạo dựng niềm tin cần thiết cho hoạt động tài trợ.

Vì vậy, chứng thư kho không chỉ có ý nghĩa với doanh nghiệp cần vốn mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng dịch vụ kho bãi, chuẩn hóa quy trình quản lý hàng hóa và hoàn thiện cơ chế xác lập, chuyển giao quyền đối với tài sản. Khi các điều kiện này được bảo đảm, hàng hóa lưu kho có thể được khai thác hiệu quả hơn, giúp dòng vốn lưu chuyển gần hơn với dòng hàng hóa trong chuỗi cung ứng.

Kết nối tài trợ thương mại với thị trường hàng hóa phái sinh

Tiếp cận vốn giúp doanh nghiệp duy trì hoạt động và thực hiện giao dịch, nhưng chưa giải quyết hết những bất định trong kinh doanh hàng hóa. Một doanh nghiệp có thể vay được vốn trên cơ sở hàng hóa đang lưu kho nhưng vẫn đối mặt với nguy cơ giá hàng hóa giảm, khiến giá trị tài sản bảo đảm suy giảm hoặc biên lợi nhuận bị thu hẹp. Ngược lại, doanh nghiệp nhập khẩu nguyên liệu có thể đã bố trí đủ vốn cho đơn hàng nhưng vẫn chịu sức ép nếu giá tăng trong thời gian chờ giao hàng. Vì vậy, bên cạnh khả năng huy động vốn, doanh nghiệp còn cần công cụ quản trị rủi ro giá.

Đây là điểm kết nối với thị trường hàng hóa phái sinh. Nếu thị trường giao ngay tập trung tổ chức mua bán hàng hóa thực tế, thị trường phái sinh cung cấp công cụ giúp các chủ thể phòng ngừa rủi ro trước biến động giá trong tương lai. Chẳng hạn, doanh nghiệp có nhu cầu mua nguyên liệu có thể sử dụng các hợp đồng phái sinh phù hợp để hạn chế tác động bất lợi khi giá tăng; trong khi doanh nghiệp có hàng hóa chờ bán có thể xem xét các biện pháp phòng ngừa rủi ro khi giá giảm. Hiệu quả thực tế phụ thuộc vào loại hợp đồng, mức độ tương quan giữa giá hợp đồng phái sinh và giá hàng hóa mà doanh nghiệp giao dịch, cũng như năng lực quản trị vị thế.

Trong mối liên kết này, chứng thư kho có thể hỗ trợ khâu giao nhận vật chất đối với những hợp đồng phái sinh được thiết kế theo phương thức giao hàng. Khi hàng hóa được lưu giữ tại kho đáp ứng tiêu chuẩn, có thông tin xác thực và được xác định rõ quyền đối với hàng hóa, biên lai có thể trở thành căn cứ phục vụ quy trình giao nhận theo quy tắc của thị trường. Điều này góp phần kết nối hợp đồng giao dịch với hàng hóa cơ sở, đồng thời tạo điều kiện để thị trường phái sinh gắn kết chặt chẽ hơn với hạ tầng lưu giữ và giao nhận hàng hóa thực tế.

Tuy nhiên, không phải mọi giao dịch phái sinh đều cần giao hàng vật chất. Nhiều hợp đồng được thanh toán bằng tiền và không phát sinh việc chuyển giao hàng hóa. Do đó, vai trò của chứng thư kho cần được xác định phù hợp với phương thức thanh toán, quy tắc giao nhận và khuôn khổ pháp lý của từng loại giao dịch.

Nhìn tổng thể, thị trường giao ngay tập trung, tài trợ thương mại và thị trường hàng hóa phái sinh giải quyết những nhu cầu khác nhau nhưng có quan hệ bổ trợ. Thị trường giao ngay tổ chức giao dịch hàng hóa thực tế và có thể cung cấp thông tin giá tham chiếu; tài trợ thương mại giúp doanh nghiệp khai thác giá trị hàng hóa để đáp ứng nhu cầu vốn; còn thị trường phái sinh hỗ trợ phòng ngừa rủi ro giá. Chứng thư kho có thể trở thành một mắt xích kết nối các hoạt động này, với điều kiện hàng hóa được quản lý minh bạch và quyền của các bên được xác lập, thực thi rõ ràng.

Để phát huy vai trò đó, cần hoàn thiện đồng bộ các điều kiện về kho bãi, tiêu chuẩn hàng hóa, kiểm định, phát hành và xác thực biên lai, quản lý chứng từ điện tử cũng như cơ chế chuyển giao và thực thi quyền đối với hàng hóa. Đặc biệt, việc ngăn ngừa sử dụng trùng lặp một lô hàng để thực hiện nhiều giao dịch hoặc bảo đảm nhiều nghĩa vụ là yêu cầu quan trọng nhằm bảo vệ các bên tham gia thị trường và củng cố niềm tin của tổ chức tài chính.

Về dài hạn, phát triển thị trường hàng hóa không chỉ là tổ chức thêm các hình thức giao dịch, mà còn là xây dựng một hệ thống trong đó hàng hóa thực tế, dòng vốn và các công cụ quản trị rủi ro có thể hỗ trợ lẫn nhau. Khi chứng thư kho được đặt trong hệ thống hạ tầng và pháp lý phù hợp, hàng hóa lưu kho có thêm cơ hội phát huy giá trị trong giao dịch, tài trợ thương mại và giao nhận. Qua đó, doanh nghiệp có thể chủ động hơn về vốn và giá cả, còn thị trường có điều kiện nâng cao tính minh bạch, hiệu quả vận hành và khả năng kết nối với các thị trường hàng hóa trong khu vực và quốc tế.