Tham dự hội thảo, về phía Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam có TS. Trần Thị Dung, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch Hội; ông Lữ Bằng, Ủy viên Ban Thường vụ, Phó Chủ tịch Hội, Trưởng Văn phòng đại diện của Hội bảo vệ người tiều dùng tại Tp. Đà Nẵng. Đại diện các cơ quan, đơn vị tại Đà Nẵng có ông Phạm Hoài Nam, Phó Chi cục trưởng Chi cục Quản lý thị trường thành phố Đà Nẵng; ông Phan Chúc Lâm, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 2 thành phố Đà Nẵng; ông Lê Trọng Nhân, đại diện Phòng Quản lý chợ, Công ty Quản lý các chợ Đà Nẵng. Ngoài ra, chương trình còn thu hút sự tham gia của hơn 200 sinh viên Trường Đại học Đông Á.

Bảo vệ người tiêu dùng từ môi trường không khói thuốc

Chia sẻ tại hội thảo, TS. Trần Thị Dung, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam, nhấn mạnh phòng, chống tác hại của thuốc lá không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế hay trách nhiệm vận động người hút thuốc bỏ thuốc, mà còn gắn trực tiếp với quyền được sống, học tập và làm việc trong môi trường an toàn, lành mạnh của mỗi người dân.

Theo TS. Trần Thị Dung, thuốc lá vẫn là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây bệnh tật, tử vong sớm, làm gia tăng gánh nặng cho hệ thống y tế và ảnh hưởng đến chất lượng cuộc sống của hàng triệu gia đình. Đáng lo ngại, sự xuất hiện và phát triển của thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng cùng các sản phẩm chứa nicotine mới đang tạo ra nhiều thách thức, đặc biệt đối với thanh thiếu niên, học sinh, sinh viên.

Số liệu của Tổ chức Y tế thế giới cho thấy, thuốc lá gây ra hơn 7 triệu ca tử vong mỗi năm trên toàn cầu, trong đó có hơn 1,6 triệu người không hút thuốc tử vong do tiếp xúc với khói thuốc thụ động. Tại Việt Nam, ước tính có khoảng 15,3–15,4 triệu người trưởng thành hút thuốc.

Không chỉ gây tổn hại sức khỏe, thuốc lá còn tạo ra gánh nặng kinh tế đáng kể. Năm 2022, tổng chi phí y tế và tổn thất kinh tế liên quan đến thuốc lá tại Việt Nam ước tính lên tới khoảng 108.700 tỷ đồng, tương đương 1,14% GDP. Riêng chi phí điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá từ Quỹ Bảo hiểm y tế ước tính khoảng 8.700 tỷ đồng.

Đáng chú ý, tác hại của thuốc lá không chỉ giới hạn ở người trực tiếp sử dụng. Người thường xuyên tiếp xúc với khói thuốc thụ động cũng có nguy cơ mắc các bệnh về tim mạch, hô hấp và ung thư phổi. Trẻ em, phụ nữ mang thai và người cao tuổi là những nhóm dễ bị ảnh hưởng bởi khói thuốc.

Từ góc độ bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, TS. Trần Thị Dung cho rằng, môi trường tiêu dùng an toàn không chỉ được đánh giá qua chất lượng hàng hóa, giá cả hay thái độ phục vụ của doanh nghiệp, mà còn phải bảo đảm người dân không bị đặt vào tình trạng phải tiếp xúc với những yếu tố gây nguy hại cho sức khỏe.

Bởi vậy, việc xây dựng nhà hàng, khách sạn, cơ sở dịch vụ, trường học và các địa điểm công cộng không khói thuốc cần được xem là một tiêu chuẩn cơ bản của môi trường tiêu dùng văn minh. Không hút thuốc tại nơi công cộng không chỉ là chấp hành quy định pháp luật, mà còn thể hiện sự tôn trọng quyền được bảo vệ sức khỏe của người khác.

Thuốc lá thế hệ mới đặt ra nhiều thách thức

Một nội dung được các đại biểu đặc biệt quan tâm tại hội thảo là tình trạng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và các sản phẩm thuốc lá thế hệ mới tiếp cận giới trẻ thông qua nhiều hình thức quảng cáo tinh vi.

Theo TS. Trần Thị Dung chia sẻ, tỷ lệ sử dụng thuốc lá điện tử trong học sinh từ 13–15 tuổi tăng từ 3,5% năm 2022 lên 8,0% năm 2023. Với nhóm học sinh từ 13–17 tuổi, tỷ lệ này tăng từ 2,6% năm 2019 lên 8,1% năm 2023.

Các sản phẩm này thường có thiết kế nhỏ gọn, hình thức bắt mắt, hương vị đa dạng, dễ che giấu và được quảng bá bằng những thông điệp gây hiểu lầm như ít độc hại, không có khói hoặc không ảnh hưởng đến người xung quanh. Trong khi đó, nicotine là chất gây nghiện mạnh, có thể ảnh hưởng đến khả năng tập trung, học tập và kiểm soát hành vi của thanh thiếu niên.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 173/2024/QH15 của Quốc hội đã quy định cấm sản xuất, kinh doanh, nhập khẩu, chứa chấp, vận chuyển và sử dụng thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng từ năm 2025. Quyết định số 1665/QĐ-TTg ngày 05/8/2025 được ban hành nhằm triển khai thực hiện Nghị quyết này.

Do đó, công tác truyền thông cần giúp người dân nhận diện đúng nguy cơ sức khỏe, hiểu rõ quy định của pháp luật, đồng thời chủ động không mua bán, sử dụng các sản phẩm bị cấm.

Tăng cường kiểm tra, kiểm soát thị trường

Bên cạnh hoạt động truyền thông, công tác kiểm tra, kiểm soát thị trường được xác định là giải pháp quan trọng nhằm ngăn chặn thuốc lá nhập lậu, thuốc lá giả, hàng không rõ nguồn gốc và các sản phẩm vi phạm quy định pháp luật.

Đại diện Chi cục Quản lý thị trường thành phố Đà Nẵng, ông Phan Chúc Lâm, Đội trưởng Đội Quản lý thị trường số 2, cho biết trong hai năm 2025 và 2026, lực lượng Quản lý thị trường Thành phố đã kiểm tra, xử lý 63 vụ việc, thu phạt hơn 300 triệu đồng; buộc tiêu hủy hơn 200 máy hút thuốc lá điện tử và gần 1.400 bao thuốc lá điếu nhập lậu các loại.

Tuy nhiên, công tác kiểm tra, xử lý vẫn gặp nhiều khó khăn. Thuốc lá nhập lậu không còn được bày bán công khai mà thường được cất giấu tại nhà hoặc địa điểm khác, sau đó vận chuyển đến các điểm kinh doanh với số lượng nhỏ. Trên khâu lưu thông, một số đối tượng vận chuyển hàng cấm có hành vi manh động, liều lĩnh, gây nguy hiểm cho lực lượng chức năng và người tham gia giao thông.

Đặc biệt, hoạt động mua bán qua mạng xã hội, sàn thương mại điện tử ngày càng phổ biến, trong khi việc nhận diện, phân biệt hàng thật – hàng giả, xác định nguồn gốc xuất xứ và xử lý các sản phẩm thuốc lá mới vẫn còn những vướng mắc nhất định.

Trước thực tế này, lực lượng Quản lý thị trường Đà Nẵng xác định tiếp tục tăng cường nắm bắt địa bàn, kiểm tra các cơ sở kinh doanh, giám sát hoạt động quảng cáo và mua bán trên môi trường mạng; đồng thời đẩy mạnh tuyên truyền, phổ biến pháp luật và vận động các tổ chức, cá nhân kinh doanh ký cam kết chấp hành quy định.

Việc phối hợp giữa lực lượng Quản lý thị trường với Công an, Hải quan, cơ quan y tế và chính quyền địa phương cũng được chú trọng nhằm kịp thời phát hiện, ngăn chặn và xử lý các hành vi vi phạm. Cùng với đó, người tiêu dùng được khuyến khích chủ động cung cấp thông tin, phản ánh các điểm kinh doanh thuốc lá trái phép đến cơ quan chức năng.

Phối hợp liên ngành, phát huy vai trò cộng đồng

Từ thực tiễn quản lý tại địa phương, ông Nguyễn Quang Lâm, Phó Chủ tịch Hội Bảo vệ người tiêu dùng thành phố Đà Nẵng, Phó Trưởng phòng Quản lý thương mại thuộc Sở Công Thương thành phố Đà Nẵng, đã chia sẻ những thách thức trong kiểm soát thuốc lá và sản phẩm thuốc lá thế hệ mới, đồng thời đề xuất tăng cường phối hợp giữa cơ quan quản lý nhà nước và tổ chức xã hội.

Theo ông Nguyễn Quang Lâm, các sản phẩm thuốc lá nhập lậu, tinh dầu và thiết bị thuốc lá điện tử được quảng cáo trên nhiều nền tảng như Facebook, TikTok, Zalo. Các đối tượng sử dụng kho hàng ảo, dịch vụ giao hàng công nghệ và chuyển phát nhanh khiến việc phát hiện, kiểm tra, xử lý gặp nhiều khó khăn.

Đáng lo ngại, một số sản phẩm được dán nhãn gian dối, ngụy trang dưới dạng đồ dùng học tập, hộp sữa hoặc quảng cáo sai sự thật là “an toàn”, “không chứa nicotine”. Những thông tin này có thể khiến người tiêu dùng, đặc biệt là giới trẻ, hiểu sai về bản chất và mức độ nguy hiểm của sản phẩm.

Để kiểm soát nguồn cung, ông Nguyễn Quang Lâm đề xuất tăng cường kiểm tra hệ thống phân phối truyền thống, phối hợp liên ngành nhằm phát hiện các kho hàng, đầu mối cung cấp sản phẩm không rõ nguồn gốc; đồng thời làm việc với các sàn thương mại điện tử và doanh nghiệp bưu chính, chuyển phát để ngăn chặn việc vận chuyển, giao nhận hàng hóa vi phạm, yêu cầu gỡ bỏ các gian hàng và nội dung quảng cáo, kinh doanh trái phép.

Đối với công tác bảo vệ người tiêu dùng, cần đẩy mạnh truyền thông học đường, phối hợp với tổ chức Đoàn và các trường đại học, cao đẳng xây dựng mô hình “Trường học không khói thuốc”. Các cơ sở kinh doanh cũng cần được tuyên truyền, vận động ký cam kết không bán thuốc lá cho người dưới 18 tuổi và thực hiện nghiêm việc kiểm tra độ tuổi khách hàng.

Một giải pháp đáng chú ý khác là xây dựng kênh tiếp nhận phản ánh “Một đầu mối”, giúp người tiêu dùng thuận tiện cung cấp thông tin về các cơ sở vi phạm, điểm bán thuốc lá giả, thuốc lá lậu để chuyển đến cơ quan chức năng xử lý.

Lan tỏa thông điệp đến sinh viên

Tại hội thảo, sự tham gia của gần 200 sinh viên Trường Đại học Đông Á góp phần đưa nội dung phòng, chống tác hại của thuốc lá đến gần hơn với nhóm đối tượng trẻ – những người có vai trò quan trọng trong việc hình thành lối sống và thói quen tiêu dùng lành mạnh.

Thông qua các nội dung chia sẻ về tác hại của thuốc lá truyền thống, thuốc lá điện tử, thuốc lá nung nóng và những thủ đoạn quảng cáo sai lệch, sinh viên có thêm thông tin để nhận diện nguy cơ, chủ động bảo vệ sức khỏe bản thân và những người xung quanh.

Trong hai năm 2025–2026, Hội Bảo vệ người tiêu dùng Việt Nam đã phối hợp triển khai nhiều hoạt động truyền thông phòng, chống tác hại của thuốc lá trên cả nước. Cụ thể, Hội tổ chức 2 sự kiện mít tinh, diễu hành với tổng số khoảng 1.700 người tham gia; 5 hội nghị truyền thông trực tiếp với khoảng 1.500 người tại Bắc Ninh, Phú Yên, Bến Tre...; cùng nhiều hội thảo chia sẻ kinh nghiệm tại các địa phương trên cả nước.

Từ thực tiễn triển khai, Hội xác định cần đa dạng hóa hình thức truyền thông, lựa chọn nội dung phù hợp với từng nhóm đối tượng, tăng cường sự tham gia của các tổ chức đoàn thể, nhà trường và cộng đồng doanh nghiệp. Đặc biệt, truyền thông đối với học sinh, sinh viên cần tập trung vào nguy cơ lệ thuộc nicotine, tác động của thuốc lá điện tử và kỹ năng nhận diện quảng cáo sai sự thật.

Hội cũng khuyến khích xây dựng các mô hình nhà hàng, chợ, trường học và cơ sở dịch vụ không khói thuốc; phổ biến tài liệu hỏi đáp, tổ chức ký cam kết và phát huy vai trò giám sát của người tiêu dùng.

Hội thảo tại Đà Nẵng là dịp để các cơ quan quản lý, tổ chức xã hội và cộng đồng cùng chia sẻ kinh nghiệm, nhận diện những khó khăn trong thực tiễn, từ đó đề xuất giải pháp phối hợp hiệu quả hơn. Qua đó, góp phần nâng cao nhận thức, thay đổi hành vi và xây dựng môi trường sống, học tập, kinh doanh an toàn, lành mạnh, hướng tới bảo vệ sức khỏe và quyền lợi chính đáng của người tiêu dùng.