Thực trạng đáng báo động về thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới: Cảnh báo từ diễn đàn “Điều em muốn nói” lần thứ 3

Tại diễn đàn “Điều em muốn nói” lần thứ 3 với chủ đề “Nói không với thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới”, nhiều con số, câu chuyện và góc nhìn thẳng thắn đã được đưa ra, phác họa một bức tranh đáng lo ngại về thực trạng sử dụng thuốc lá, thuốc lá điện tử và các chất gây nghiện mới trong giới trẻ hiện nay. Diễn đàn không chỉ là nơi để trẻ em, thanh thiếu niên bày tỏ tiếng nói của mình, mà còn là hồi chuông cảnh báo đối với gia đình, nhà trường và các nhà hoạch định chính sách đô thị.

Tại diễn đàn, nhiều học sinh, sinh viên đã thẳng thắn chia sẻ về việc thuốc lá điện tử xuất hiện ngày càng phổ biến trong trường học và khu dân cư đô thị. Không còn là hình ảnh lén lút, hành vi sử dụng thuốc lá điện tử ở một bộ phận người trẻ đang dần trở nên “bình thường hóa”, xuất hiện trong các buổi tụ tập bạn bè, quán cà phê, thậm chí ngay gần cổng trường.

Một học sinh trung học chia sẻ: “Ban đầu em nghĩ thuốc lá điện tử không hại như thuốc lá thường. Bạn bè dùng nhiều, trên mạng xã hội cũng thấy người nổi tiếng hút nên em không thấy sợ. Chỉ đến khi bị ho, tức ngực, em mới lo lắng”.

Những chia sẻ này phản ánh đúng thực tế tại nhiều đô thị lớn, nơi mật độ dân cư cao, nhịp sống nhanh và sự bùng nổ của mạng xã hội đang tạo điều kiện để các sản phẩm thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới tiếp cận người trẻ dễ dàng hơn bao giờ hết.

Một điểm đáng chú ý được nêu tại diễn đàn là sự xuất hiện ngày càng tinh vi của các chất gây nghiện mới, được ngụy trang dưới nhiều hình thức như tinh dầu, thực phẩm chức năng, hay sản phẩm “tăng tỉnh táo”. Các chuyên gia cảnh báo, nhiều sản phẩm trong số này có chứa nicotine hoặc các chất tác động mạnh đến thần kinh, gây lệ thuộc và ảnh hưởng lâu dài tới sức khỏe tâm thần của người sử dụng.

Trong bối cảnh đô thị hóa nhanh, các loại hình kinh doanh nhỏ lẻ, bán hàng qua mạng, giao hàng nhanh đã khiến việc kiểm soát các sản phẩm này trở nên khó khăn. Người trẻ, với tâm lý tò mò và mong muốn thể hiện bản thân, dễ trở thành đối tượng bị nhắm tới.

Từ góc độ quản lý đô thị, các chuyên gia tại diễn đàn cho rằng việc gia tăng sử dụng thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới không chỉ là vấn đề sức khỏe cá nhân, mà còn kéo theo nhiều hệ lụy kinh tế – xã hội.

Chi phí khám chữa bệnh, điều trị các bệnh liên quan đến thuốc lá và chất gây nghiện đang tạo áp lực lớn lên hệ thống y tế đô thị. Bên cạnh đó là những tổn thất gián tiếp như giảm năng suất lao động, gia tăng các vấn đề tâm lý, hành vi lệch chuẩn trong thanh thiếu niên – lực lượng lao động tương lai của thành phố.

Một chuyên gia y tế nhận định: “Nếu không có biện pháp can thiệp sớm, các đô thị sẽ phải đối mặt với gánh nặng kép: vừa xử lý hậu quả sức khỏe, vừa giải quyết các vấn đề xã hội phát sinh từ nghiện chất”.

Diễn đàn cũng chỉ ra một thực tế đáng lo ngại: khoảng trống trong nhận thức của người trẻ về tác hại của thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới. Nhiều em cho biết chưa từng được cung cấp thông tin đầy đủ, khoa học về những nguy cơ này, trong khi lại tiếp xúc hàng ngày với các nội dung cổ súy trên mạng xã hội.

Về mặt chính sách, dù đã có các quy định về phòng, chống tác hại của thuốc lá, nhưng việc thực thi tại một số khu vực đô thị vẫn chưa đồng bộ. Công tác kiểm tra, xử lý vi phạm, đặc biệt là trên không gian mạng, còn gặp nhiều khó khăn.

Các đại biểu cho rằng cần sớm hoàn thiện hành lang pháp lý, trong đó làm rõ trách nhiệm của các nền tảng số, cơ sở kinh doanh và cả gia đình trong việc ngăn chặn việc tiếp cận thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới của trẻ em.

Điểm nổi bật của diễn đàn “Điều em muốn nói” lần thứ 3 chính là việc đặt trẻ em và thanh thiếu niên vào trung tâm của cuộc đối thoại. Thay vì chỉ tuyên truyền một chiều, diễn đàn tạo không gian để các em bày tỏ suy nghĩ, lo lắng và mong muốn của mình.

Nhiều em đề xuất cần có thêm các hoạt động truyền thông sáng tạo, gần gũi với giới trẻ; tăng cường giáo dục kỹ năng sống, kỹ năng nhận diện rủi ro từ các sản phẩm gây nghiện; đồng thời xây dựng môi trường học đường và không gian công cộng thực sự không khói thuốc.

Từ góc nhìn của quản lý đô thị, các chuyên gia nhấn mạnh rằng xây dựng thành phố khỏe mạnh không thể tách rời việc kiểm soát thuốc lá và các chất gây nghiện. Điều này đòi hỏi sự phối hợp đồng bộ giữa y tế, giáo dục, văn hóa, công an và chính quyền cơ sở.

Các đô thị cần đẩy mạnh mô hình không gian công cộng không khói thuốc, tăng cường giám sát tại các khu vực nhạy cảm như trường học, khu vui chơi, đồng thời ứng dụng công nghệ trong quản lý và phản ánh vi phạm.

Diễn đàn “Điều em muốn nói” lần thứ 3 không chỉ dừng lại ở việc nêu thực trạng, mà còn gửi đi thông điệp mạnh mẽ: phòng, chống thuốc lá, thuốc lá điện tử và chất gây nghiện mới phải bắt đầu từ việc lắng nghe và hành động sớm.

Trong bối cảnh các đô thị đang hướng tới phát triển bền vững, chất lượng sống và nguồn nhân lực trẻ khỏe mạnh chính là nền tảng. Những cảnh báo được đưa ra tại diễn đàn là lời nhắc nhở rằng, nếu không hành động kịp thời, cái giá phải trả trong tương lai sẽ không chỉ là chi phí y tế, mà còn là sự suy giảm chất lượng sống của cả cộng đồng đô thị.

Minh Nam